جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
405
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
محل سابق سفارت انگليس - اين وضع تا سال 1870 با بعض تغييرات همان تهرانى بود كه نويسندگان متعدد تعريف كرده بودند و در آن شهر محل سفارت يا هيئت سياسى انگلستان چنان كه مىناميدند در بخش جنوبى واقع بود و زمين آن به محمد خان زمبوركچى تعلق داشت و زمبورك هم اسباببازى محبوب فتحعلى شاه بود . اين شخص بسيار مقرب و مورد اعتماد شاه به شمار مىرفته و از اين بابت پادشاهان ايران معروف بودهاند و به او اشاره فرمود كه با طيب خاطر اراضى خود را واگذار كند و آن محل بىدرنگ در اختيار ايلچى ( سفير ) بريتانيا درآمد . سرگور اوزلى در آنجا عمارت راحتى ساخت كه رواقها و ستونهاى ايتاليائى آن نمودار پايدار عالم اروپائى در قلب آسيا بود . روسها قبلا در ناحيهء ديگر شهر سفارت داشتند ، اما بعد از قتل گريبايدوف وزير مختار در سال 1828 به منظور تأمين بيشتر در بخش ارگ شهر مستقر شدند . تا موقع زوال و يا در واقع توسعهء شهر قديم در سال 2 - 1870 كه تهران در حال تغيير بود از هر جهت شهرى شرقى مىنمود محدود و كهنه و كثيف و در حقيقت به قول فرانسوىها مايهء دلگيرى بود . تهران جديد - ناصر الدين شاه علاوهبر موجبات عمدهء ديگر حق اين ادعا را هم دارد كه شهر خود را غير از نام از جهات ديگر نيز به صورت پايتخت درآورده است . بعد از بيست سال كه از دوران فرمانروائى او گذشته از قرار معلوم به فكرش رسيد كه قبلهء عالم در محوطهء غيركافى محصور گرديده ازاينرو ناگهان تهران بر مدار گسترش افتاد و او در صدد برآمد كه حدود سابق آن را خراب كند و محلاتش را وسعت دهد . پس قسمت عمدهء برج و باروهاى كهنه را خراب و خندقها را صاف و حاشيهاى از بيابان اطراف را داخل شهر كردند و در يك ميلى گودال سابق خندق و سنگر جديد از روى طرح وبان « 1 » ساختند كه از نوع استحكامات پاريس پيش از جنگ با آلمان « 2 » بوده است و مبلغ كلى از وجوهى كه براى دستيارى قحطى -
--> ( 1 ) - Vauban ( 2 ) - جنگ 1870