جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
385
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
هنوز موجود است و شكى نيست كه ساختگى است و در كرانههاى بحر خزر جزء سنگرهاى گلى محسوب مىشود كه مىگويند اسكندر كبير تا حدود بجنورد امتداد داده بود و تعداد مرتب آنها در بعضى جاها و از آن قبيل قزوين و تهران موجب اين تصور معقول شده كه ممكن است ايستگاه مخابراتى يا ديدهبانى از يك اردوگاه تا ايستگاه بعدى بوده است ، ولى درهرحال منظور نظامى در ميان بوده و هيچيك از آنها را هم نمىتوان دخمه و گور به شمار آورد . آهوان - از غوشاه جاده از ميان دشتى لم يزرع و ويران مىگذرد و سپس رفتهرفته اوج مىگيرد و از گردنهء نسبتا آسانى عبور و ناگهان به طرف درهء غمانگيزى سير مىكند كه كاروانسرا و پستخانهء آهوان در آنجاست . كاروانسراى آجرى فعلى را شاه سليمان صفوى بنا كرده و كاروانسراى سنگى ديگر را كه قديمىتر است به انوشيروان ساسانى منسوب مىدارند در حال ويرانى است . نام آهوان از قرار معلوم چند تن از سياحان پيشين را سرگردان نموده بود و آن به معنى بز كوهى و غزال است و از لحاظ اعجاز محلى نيز روايات بومى حاكى است كه در اينجا بر امام رضا ( ع ) منازل متعدد مسافرت به شرق تا طوس مكشوف شده بوده است . در اين محل حضرت امام آهوى مادهاى را در اسارت ديد و چون حيوان به حضور تبرك امام پى برده بود به حرف آمد و يارى امام را براى نجات بچه آهوى بىمادر تمنا نمود . حضرت هم به صياد امر داد كه بچهء غزال را آزاد كند و خود تا باز آمدن حيوان حالت اسيرى اختيار فرمود ، اما بچه آهو از نعمت آزادى چنان مدهوش شد كه قول و قرار از ياد برد و چون باز از حضرت استمداد شد اراده نمودند كه حيوان نزد صياد بازگردد و از آن پس نزد او اسير مانده است . در اينجا برشته جبالى مىرسيم كه دشتهاى سمنان و دامغان را از يكديگر جدا مىسازد . از بلندترين نقطه محل تقاطع شهر سمنان كه در دوازده ميلى آنجاست