به اروپا و مسئلهء جانشينى شاه و ميزان نيرو و خاصيت احتمالى قشون و شروع اقداماتى براى كشيدن خطآهن در ايران و همفكرى سياسى مردم آن و ميزان نسبى نفوذ روس و انگليس در ايران و نقشه‌ها و خيالات سياسى اين دو دولت و معنى و اهميت موضوع خراسان و خطر رقابت‌هاى تجارتى كه مىگويند در ايالات مختلف قلمرو شاه از لحاظ مصالح انگلستان وجود دارد . مرحوم سرمك گرگور « 1 » هنگامى كه به سال 1875 يعنى اندكى بعد از مسافرت اول شاه به اروپا به ايران رفته بود عقيدهء خود را در اين عبارت بيان كرده است : « گمان نمىكنم كه پذيرائى ما از شاه ( ناصر الدين ) هيچگونه اثر نيكوئى داشته است . ايرانيان مىدانند كه نگرانى ما از جانب روس است و ايشان به اين موضوع از لحاظ سياسى محض مىنگرند و درحالىكه استقبال شورانگيزى كه از سلطان ايشان در لندن شده است بر اهميت او در انظار آنها بسيار افزوده ، به هيچ‌وجه در بهبود وضع ما تأثيرى ننموده است . به نظر من مطلب اينجاست كه ما علاقهء فراوان داريم كه ايران در صورت مبارزه بين ما و روس همدست ما باشد و براى اين دستيارى بهاى بسيار گزافى مىپردازيم . اين وضع از لحاظ من مايهء نهايت تأسف است . » سعى من اين خواهد بود كه معلوم گردانم آيا اتباع شاه هنوز چنين نظرى دارند يا آنكه در عرض شانزده سال اخير چه تغيير و ترقى در افكار سياسى ايشان راه يافته است . بارى ايران از نظر يك وزير انگليسى و بخصوص از دريچهء چشم يك سياست‌پيشهء انگليسى موضوع گفتار من خواهد بود . كسانى كه ديرزمانى در ايران زيسته‌اند براى كار خطير تعريف آداب و رسوم محلى معمولا تناسب بيشترى دارند و به وجه غيرقابل مقايسه‌اى صالح - ترند تا فرد مسافرى كه فقط نظريات شتاب‌آميز و ناقص اتخاذ مىكند . ولى مسائل

--> ( 1 ) - Sir C . Mac Gregor