انگلستان به همان اندازه تعهد دارد كه از بلخ يا هرات دفاع كند كه ملزم است از پرتسموث ( بندر انگلستان ) يا بمبئى دفاع نمايد و خط آهن‌هاى متقابل دو امپراتورى متمايل به اين خواهد شد كه دير يا زود باهم پيوند يابد ، ولى چنين فرض و خيالى اگر قابل تحقق باشد از احتمالات بسيار بعيد و فقط موقعى امكان‌پذير است كه افغانستان مستقل باشد كه همان مصداق و نتيجهء سياست فعلى ماست و اگر اين كار غيرمقدور نمايد و در اين مورد بس خطرناك قادر به پيش‌بينىهاى لازم نباشيم در آن صورت بايد نقشه‌هاى خود را با مقتضيات آيندهء نزديك منطبق سازيم . انتقادى نظامى - وقتى كه ما مسئلهء وضع سرزمينى را در نظر بياوريم كه بوسيلهء خط آهن ايران و بلوچستان به خارج راه يافته است و فرض هم اين باشد كه آن خط در شرايط سياسى فعلى ساخته شده باشد به زمينه‌اى نزديك مىشويم كه راجع به آن مقامات رسمى ما متضادترين مدرك و دليل‌ها را ارائه مىدهند . بعضىها معتقدند كه چنين خطى از لحاظ سوق الجيشى از جهات شمال و مغرب در معرض خطر خواهد بود و بعضى ديگر اظهار مىدارند كه بواسطهء بيابانهاى اطراف هيرمند و حوزهء خود هيرمند موجبات دفاع كامل فراهم است . قصدم در اينجا آن نيست كه در مشاجرهء لفظى اين كار از نظر نظامى وارد شوم چه شايد از موقع اختراع وسيلهء نقليهء بخارى كه گمان نمىرود پروفسورها هرگز دربارهء آن نظريات متضاد و مخالف ابراز كرده باشند شايد هيچ وقت خط آهنى نظامى وجود نداشته است . در مورد راه‌آهن ماوراء بحر خزر حال بدين‌منوال بود و راجع به خط آهن نوشكى سيستان نيز وضع جز اين نخواهد بود و من حتى دربارهء جنبهء نظامى چنين راه‌آهنى هم هيچ‌گونه علاقهء جروبحث ندارم ، زيراكه در حرفهء نظامى نيستم و شايد به من خواهند گفت كه دربارهء مطلبى صحبت مىدارم كه از اصل آن بىاطلاع هستم هرچند كه در ضمن با وجود نظريات ناشيانهء خود بايد اعتراف كنم كه مزاياى نظامى چنين خط آهنى شايد بسيار قابل توجه است ،