جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
321
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
اهميت سوق الجيشى - ارزش چنين خط آهنى از لحاظ نزديك ساختن هند به بازارهاى خراسان به نظر من قابل انكار نيست ، ولى به همان اندازه مزيت سوق الجيشى آن هم آشكار است چونكه انگلستان را قادر خواهد ساخت كه وضع مساعد جناحى جهت دفاع از سرزمين افغانستان كه حفاظت آن را برعهده گرفته است براى خويش تأمين و از پيشرفت بيشتر آزمندان شمالى كه شرحش را باز - نمودهام جلوگيرى كند و گرنه بعيد نيست كه روابط متعادل بين دو امپراتورى مختل شود . در اينجا من اندكى تأمل مىنمايم و پيشنهاد نخواهم كرد كه اگر روزى ضرورت حتمى پيش آيد نيروى نظامى هند خواهد توانست كه از چنين وضع مساعدى به منظور تهاجمى نيك استفاده نمايد ، زيراكه من از اين فكر و خيال سخت بيزارم كه باز موردى پيش آيد كه سربازان انگليسى يا هندى به عزم جنگ و ستيز در سرزمين ايران به جستوخيز درآيند و يا ضرورت ايجاب نمايد كه سياست روابط تعرضآميزى اختيار شود ، ولى نگاهى به نقشه خواننده را در اتخاذ نظر صائب يارى خواهد نمود . اقدامات فنى - اما دو مسألهاى كه حائز اهميت عملى است در پيش است يكى امكان اقدامات فنى و مهندسى براى ساختن چنين خطى و ديگر عايدات احتمالى كه بعد از گشايش اين منطقه مورد انتظار تواند بود . هرگاه نقشه را بررسى كنيم وضع طبيعى آن منطقه نشان مىدهد كه آسانترين راه دسترسى به سيستان كه به هيچوجه كوتاهترين نيست از طريق جلگهء هيرمند از گرشك يا قندهار است . قسمت اعظم اين راه يعنى از هزار جفت در پايين رودخانهء فرعى ارغنداب به رودبار مسافتى در حدود 160 ميل در نزد اهل محل به گرمسار يعنى ناحيهء گرم معروف و آن مترادف با گرمسير جنوب ايران است . هيچ قسمت از اين حوالى تيرهبخت بيشتر از گرمسار ، از هوس و آزهاى ابناى بشر صدمه و آزار نديده است . آنجا در روزگار قديم پهناى كشت و كار