جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
293
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
لازم است اولا كنسوليارى براى شهر كرمان انتخاب شود و نمايندهاى كنسولى در يزد و يا برعكس ، ثانيا جادهاى كه از كرمان به سمت شمال ميرود از طريق راهور ، نهىبند و تون كه راه اصلى كاروان از خليج فارس به مشهد است با آسانى و هزينهء كم بوسيلهء تميز و احياء كردن چاههائى كه پر شده است و مرتب كردن نهرهائى كه در آن خطه وجود داشته و سابقا اسباب كشتوكار بوده است تعمير و اصلاح نمود . ثالثا نه فقط در لزوم اصلاح راه جديد ترديدى ندارم ، بلكه بايد جادهء تازهاى از بلوچستان انگليس تا مرز ايران ايجاد و از خاك افغانستان به كلى صرفنظر شود مثلا از كويته راهى از طريق سيستان تا بيرجند كشيده شود . اينها اقدامات كاملا شدنى است و دليلى در بين نيست كه در انجام اين كارها براى پيشرفت نفوذ هند و انگلستان قصور ورزيد . چارهء چهارمى كه بدون ترديد مورد توجه حكومت هند هم واقع شده است اين است كه بايد موجبات تنبه براى امير افغانستان فراهم ساخت نه از جهت اقتصادى كه شك ندارم عبد الرحمن خان رفتار تمسخرآميز موجهى خواهد نمود ، بلكه مطابق خواستهء صريح افراد و امتى كه در زير دست او افتادهاند ، و مطلوب هم اين است كه سياست مالى را كه دربارهء او داشتهايم و به زيان زيردستان و مايهء رنجش همدستان عمدهء اوست تغيير دهيم . چارهء پنجم و آخرين كه راجع به آن در فصل سيستان شرح وافى و كافى خواهم داد اين است كه خطآهن نيكو اثر و متقابلى ، دولت بريتانيا در جنوب بسازد تا در مقابل راهآهن ماوراء بحر خزر در شمال وسيلهء تعادلى ايجاد گردد و ما را قادر سازد كه در زمينهء پهناورى با سلاح خود روسيه با او رقابت كنيم . طمع روس دربارهء خراسان - اينك دلايلى را بازخواهم نمود كه علاوه بر منافع تجارتى كه هردو دولت روس و انگليس را وادار مىسازد كه نسبت به خطه خراسان كاملا علاقهمند باشند ، هدف سياسى دولت روس از نقشههاى دور و درازى كه در اين فصل ذكر كردهام چيست و در مقابل ، انگلستان چه منافع متقابل و مسئوليتهائى دارد .