خويش قرار داده بود . اين محل كلات نادرى است . مختصات طبيعى و نظامى اين مكان حيرت‌انگيز سابقا ذكر شد و همچنين اشاره كردم كه دولت ايران عده‌اى سرباز ( اسما ) پانصد نفر در آنجا دارد كه در نقاط متعدد قابل رسوخ آن پراكنده‌اند و همچنين دو توپ در آنجا هست و بيشتر سكنهء آن از طوايف ترك‌اند و حاكم كه از مشهد اعزام شده است به نام حاجى ابو الفتح خان در آبادى درون كلات اقامت دارد و 150 سوار براى فوج مرزى فراهم مىسازد . قصد و خيال دولت روسيه - از سالهاى پيش دولت روس توجه خاصى نسبت به كلات ابراز داشته و شايعات انتزاع آن از دست دولت ايران عمدا همه‌جا انتشار يافته است تا در صورت انتقال مالكيت آنجا اذهان عمومى با اين موضوع مأنوس شده باشد . به اشخاصى كه چنين قصد و خيالى را از جانب روسيه انكار دارند كافى است جواب داد كه آن دولت سابقا به ايران پيشنهاد كرده بود كه در ازاى تسليم كلات حصهء خود را از اراضى حاصلخيز مغان در ساحل غربى درياى خزر به اين دولت بدهد ، ولى اين پيشنهاد مورد اجابت واقع نگرديد . ارزش كلات براى روسيه چنان كه قبلا هم دليل آن را ذكر كردم بواسطهء تسلطى است كه از آنجا بر منابع آب كه وارد اترك مىشود و بيشتر از آن جهت كه محور نظارتى است بر تمام طوايف مرزى و بعلاوه از لحاظ ابهت سرشارى است كه نصيب آن دولت خواهد نمود . ايران به هيچ‌وجه قصد تسليم اين موضع ممتاز جالب‌توجه را ندارد و آنجا را با چنان تعصبى نگاهدارى مىكند كه با روش اهمال و ناتوانى او تضاد عجيبى دارد . هيچ بيگانه حق ورود به آنجا را ندارد مگر با اجازهء مخصوص شاه و چندين نفر روسى و خود من نيز از تلاش دخول به آنجا نتيجه‌اى حاصل نكردم . در حال حاضر سياست روس در اين ناحيه عنوان كردن دعاوى روزافزونى است نسبت به آبها و نهرهائى كه موجب آبيارى و حاصلخيزى متصرفات او در دشت و همچنين گسترش نفوذش در ميان طوايف اين منطقه است . روسها به تدريج