است كه از زمان نادر شاه در خانوادهء آنها مانده است ، ولى ديگر نه خود خان و نه درگز هيچ‌كدام اهميتى ندارند و سهميهء نظامى او به يك صد نفر تقليل يافته است . نسبت به دولت روس چه رفتارى دارند - در هيچ‌يك از اين سه منطقهء مرزى در صورت وقوع تهاجم از جانب شمال هيچگونه وسايل لازم براى ابراز - مقاومت فراهم نيست . دو ايلخانى كه وضع و حال يكى از ايشان را در فصل سابق شرح دادم و هردو از سران عمده به شمار ميروند شايد راجع به مقاومت و دفاع در مقابل يورش‌هاى احتمالى روس حرف‌هاى گزاف بزنند ، ولى از صميم قلب فقط احساس خاصى بر ضد آن دولت دارند كه بواسطهء مجاورت ، هم‌اكنون قسمت عمده‌اى از قدرت و ابهت سابق خود را از دست داده‌اند و جاى نهايت شك و ترديد است كه هريك از آنها در صورت حملهء روسيه كمترين اقدامى بنمايد . از طرف ديگر هم جريان بىانقطاع هداياى روسى كه از چندين سال پيش دوام داشته از رنج و عذاب تسليم شدن اگر اتفاقا واقع شود خواهد كاست . مىتوان گفت كه روسها هم‌اكنون محل اتكائى در هردو خانات دارند . من شرح جادهء جديد نظامى را از عشق‌آباد به قوچان و اهميت عمدهء سوق الجيشى آن و نيز جادهء ديگر روسها را كه از گئوك‌تپه و از فراز گردنه‌ها و كوهستان غربى گرماب و فيروزه تا شيروان و از آن راه به قوچان مىپيوندد شرح دادم . جادهء سومى هم از اترك به بجنورد از طريق چاپ از پايگاه نظامى روس به چيكش‌لر در ساحل بحر خزر مىرسد . روسها از ميان مسلمانهاى تبعهء روس نمايندگان كنسولى در بجنورد ، قوچان و محمدآباد دارند تحت اين عنوان كه آن افراد در مراكز مزبور مأمور كارهاى تجارتىاند ، اما در خلال انجام امور بازرگانى با پيروى از راهنمائى دستگاه‌هاى ذى صلاحيت خود از تأمين مصالح سياسى كشور خويش غافل نيستند . كلات نادرى - در ادامهء پيشروى خود به طرف مشرق با پديده طبيعى عجيبى برخورد مىكنيم كه از زمان نادر شاه شهرت يافته و او آنجا را مقر مستحكم