جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

261

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

ايرانى تعريف كرده‌اند كه چگونه در روز روشن هزار و بلكه دو هزار تن از ايشان را چندين نفر و يا چند صد نفر سوار تركمن اسير و تارومار كردند . بايد انصافا افزود كه سربازان ايرانى در آن ماجرا علاوه‌بر ترس و جبن گرفتار عدم رضايت از مقامات دولتى خود بودند و لااقل يك سوم مواجب آنها را كه از تهران مىفرستادند سيف الملك ( حاكم استراباد ) به جيب خود مىريخت و از اين نفرات نيمه سير و نيمه برهنه كه نصف مقررى آنها را هم نميداده‌اند ، انتظار جنگ و فداكارى شايد دور از امكان بوده است . عمليات وحشيانه‌اى در آن مورد به هردو طرف نسبت داده‌اند بخصوص از ناحيهء ايرانىها كه نه بر جان اسيران ابقا مىكردند و نه به حفظ حرمت آنها توجهى نمودند سرانجام جنگ و جدال با سبك عادى ايرانى خاتمه يافت و ايلات تحريك شدند كه باهم دربيفتند و ايل آتاباى تابع حاجى نظر خان كه روح و جان شورش مزبور بشمار مىرفته به خاك ايران جلب و در آنجا نابود شدند و آتش شورش هم خاموش گرديد « 1 » . ضعف حكومت مركزى - وقايعى نظير آنچه در اينجا اشاره شده است نه فقط عجز اسفناك حكومت مركزى را نشان مىدهد ، بلكه يك نتيجهء غائى نيز خواهد داشت كه روسها را در دعاوى خود نسبت به شمال ايران دليرتر مىكند و به خوبى هم آشكار است كه آن دولت مدعى است و انتظار احراز حق حاكميت بر تمام طوايف تركمن را دارد . حال چنين استنباط مىشود كه تركمن‌هاى يموت به شرط آنكه با ايشان بدرفتارى نشود همه حاضرند كه از اوامر معقول حضرت شهريارى تبعيت نمايند تا بدين‌وسيله از پرداخت باج سنگينى كه برادران آنها در ساحل ديگر اترك مىپردازند « 2 » احتراز كرده باشند . هر نوع اغتشاش و بدتر از آن هر قسم عجز

--> ( 1 ) - براى اطلاعات بيشترى راجع به تركمن‌هاى يموت رجوع شود به كتاب اوشرالوى Aucher Eloy ( 1836 ) دربارهء مسافرتها و يادداشت‌هاى قاضى سيد احمد در نشريهء انجمن جغرافيائى پادشاهى سال 1876 . ( 2 ) - اين مطلب با آخرين اخبارى كه رسيده است تأييد مىشود ( 1891 ) كه چندصد نفر از يموتهاى اتباع روس به خاك ايران وارد شده و داوطلبانه تابعيت شاه را پذيرفته‌اند .