جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
262
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
دولت ايران در سركوبى هرجومرجها بهانهاى دلخواه براى پيشرفت منظور رقيب كه ولع و آز كشورگشائى دارد فراهم مىسازد و دولت ايران بايد كاملا هشيار باشد كه در آن ناحيه آفتخيز آلت دست طرف نشود اگر در مورد آشوبهاى اخير روسها به جاى بردبارى و انتظار درصدد اقدام و ابتكار تهاجمى بودند براى آنها امكان موفقيت آسانى در ميان بود و از اينكه علاقهء باطنى آن دولت شامل حال ايران نبوده است از اين حقيقت بارز نيك آشكار مىشود كه ياغىهاى يموت غالبا با تفنگ و فشنگ ساخت روسيه مجهز بودند . بجنورد - از ولايت استراباد بنابر ملازمهء مسائل حاد سياسى آن ما اكنون به خراسان واقعى وارد مىشويم و نگاه خود را به جانب شرقى اين ايالت معطوف ساخته مشكلات مرزى آن را مورد امعان نظر قرار مىدهيم . از تركمنها به ناحيه كردها مىرسيم و در منطقهء بجنورد به اولين گروه كردنژاد برمىخوريم كه شاه - عباس در سال 1600 ميلادى اجداد ايشان را به اين حدود كوهستانى خراسان كوچ داده بود . در فصل راجع به قوچان شرح وافى در كيفيت آمدن آنها به اين ايالت و شرايط استقرار ايشان در آنجا و روابط كنونى آنها با حكومت مركزى ذكر كردم آنچه دربارهء قوچان بيان شد كموبيش در مورد بجنورد صادق است و درحالىكه قوچان بيشتر مسكن كردهاى زعفرانلوست در بجنورد طايفه شادلو سكونت دارند . و هنوز هم قسمت عمدهء سكنهء آنجا را تشكيل مىدهند مانند قوچان مردم بجنورد همخانى دارند كه عنوان ايلخانى دارد كه هرچند اسما از طرف شاه است ، ولى معمولا ارثى است و به يكى از افراد خانوادهاى كه صاحب اين مقام است تعلق ميگيرد . وى عايدات خود را از اهالى باج مىستاند و متقابلا عدهاى براى قشون دولتى مىفرستد و بطور كلى شأن او از حاكم معمولى ولايت بالاتر است . دستهء سوار كه بوسيلهء ايلخانى بجنورد فراهم مىشود درحالحاضر شامل 500 نفر است و