جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
260
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
تعيين شده است . از دهانهء اين رودخانه تا محل تلاقى با نهر سومار درچات ، اگرچه يكى از ستونهاى مرزى به دليل نامعلومى هنوز در جنوب دهانه اترك نصب مىباشد . بعلاوه مىگويند كه با وجود قرارداد مزبور افسران روسى با سرباز از رودخانهء اترك عبور و از افراد يموت ايرانى در گرگان باج مطالبه مىكنند . اين كار از نظر حقوق بينالمللى پاك مردود است و رودخانه اترك چه از جهت عملى و يا از لحاظ سياسى خط سرحدى محسوب مىشود . در شمال اين رودخانه تركمنهاى يموت مسكن دارند كه تابع دولت روساند يموتهاى جنوب رودخانه جزو دولت ايراناند هرچند كه نفرات بومى منطقه ايران عادت دارند كه در پارهاى فصول سال به آن طرف مرز بروند و بر طبق قرارداد اجازهء چرا دادن گلههاى خود را دارند . يموتهاى روس به كلى تابع دولت روس شدهاند خواه از حكومت تزارى راضى باشند يا نباشند امكان شورش از آنها سلب شده است ، اما يموتهاى ايرانى كه به دو تيرهء آتاباى و جعفرباى تقسيم مىشوند به هيچوجه رفتار آرامى نسبت به مقامات ايرانى ندارند و در سالهاى 9 - 1888 طغيان كردند . قدرى دور تر در سمت مشرق تركمنهاى گوناگون هستند كه افرادى آرامترند و براى آنكه از دشمنى موروثى يموتها احتراز نموده باشند قيد حكومت ايران را بر گردن نهادند و به خزانهء شاه خراج مىدهند و براى قشون او سيصد سرباز سوار فراهم مىسازند . « 1 » شورش يموتهاى ايرانى - شورش يموتها در فوريهء 1888 شروع گرديد و تا مارس 1889 دوام يافت و چنين مىنمايد كه اگر علت اصلى آن بىلياقتى و بدرفتارى مقامات ايرانى نبوده ، دستكم ناشى از وضع پريشان ادارى ايشان بوده است و اين شورش موقعى سخت خطرناك شده بود كه سيزده هزار تن قشون ايران به فرماندهى والى خراسان و خانهاى بجنورد و قوچان و شاهزادهء حاكم استراباد همه بر ضد آنها به ميدان نبرد آمدند و داستانهاى غيرقابل تصورى از بزدلى نفرات
--> ( 1 ) - عجز حكومت استراباد از اينجا نيك ظاهر مىشود كه با آنكه تركمنهاى گوكلان در داخل مرز ايالت استراباد مسكن دارند ماليات آنها را ايلخانى بجنورد وصول مىكند .