ژنرال خرولف « 1 » در جريان جنگ كريمه برنامهء مشابهى به امپراتور پيشنهاد نمود و اولين هدف‌هاى آن قشون‌كشى به مشهد و هرات بود و در آن روزگار بهترين خط پيشرفت يك لشكر اروپائى به مشهد و هرات بىشك استراباد به شمار مىرفته ولى از وقتى كه راه‌آهن ماوراء بحر خزر تأسيس يافته انقلابى در اين زمينه پيدا شده است . حال روسيه با كمال آسودگى خاطر در نقاطى مستقر است كه سابقا ميدان تاخت‌وتاز تركمن‌ها بود . فاصلهء عشق‌آباد تا مشهد و از مرو و پنجاب به هرات را با نهايت سهولت مىتوان پيمود بدون اينكه هيچ‌گونه احتياجى به راه طولانى درياى خزر باشد . از اين‌رو ديگر استراباد براى قشون‌كشى روس ارزش سابق را ندارد بعلاوه منابعش كافى نيست كه نيازهاى لشكر عمده‌اى را در ميدان جنگ تأمين كند هرچند كه مىگويند در سال 1863 سى هزار سپاهى ايران هشت ماه در آن حدود اردوگاه داشتند . اكنون ارزش آنجا بيشتر از لحاظ دفاعى است نه تهاجمى و چشم‌اندازش بيشتر به جانب غرب است نه شرق و اهميت سوق الجيشى آن به‌طورى كه در فوق ذكر كردم جنبهء دفاعى آن نظارت بر جادهء شاهرود است و هر دولتى كه اين وضع مساعد را داشته باشد مىتواند بر ضد ديگر نقاط ايران و پايتخت از آن استفاده كند . وضع استراباد و شاهرود - استراباد بوسيلهء شاه‌كوه كه رشتهء اصلى جبال البرز است از شاهرود جدا مىشود اين رشته پيش از آنكه به صورت سلسله‌هاى گوناگون شمال خراسان درآيد در اين حدود وضع طبيعى خاص دارد . بلندترين جلگه در اين قسمت كه در پانزده ميلى استراباد واقع است 13000 پا ارتفاع دارد از فراز كوه‌ها دو راه به شاهرود موجود است مسافت اين راه قاطررو 65 ميل است يكى از آن دو راه را با وجود سلسله‌هاى جبال ممكن است به يك جادهء عالى نظامى تبديل كرد « 2 » .

--> ( 1 ) - Khruleff ( 2 ) - دو جاده بين شاهرود و استراباد ( يكى از طريق گردنه قزلق و ديگرى زيارت ) را ستوان كانولى ( 1830 ) در كتاب سفرى به هند از راه خشكى جلد اول و سروان كلود كلارك ( 1872 ) در صورت جلسات انجمن سلطنتى جغرافيائى و سرهنگ لووت Lovett ( 1881 ) در صورت جلسات مزبور شرح داده‌اند و جاده از استراباد به گز كه 27 ميل است به وسيلهء ايستويك ( 1862 ) يادداشتهاى يك مأمور سياسى جلد دوم و سروان ناپير ( 1874 ) در نشريه انجمن جغرافيائى سلطنتى و سرمك‌گرگور ( 1875 ) در كتاب مسافرت به خراسان جلد دوم بيان كرده است .