جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
11
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
صلاحيتى كه آنها را جمعوجور كردهاند و قاعدهاى كه در تنظيم آنها به كار رفته است موضوع را به مقالهاى معطوف مىكنم كه هنگام نخستين انتشار آن در نشريهء انجمن مزبور شمارهء فوريهء 1892 نوشتهام . در اينجا فقط مىتوانم اضافه كنم كه هيچ نامى در صفحات آن يافت نمىشود كه دربارهء هويت و املاى آن شخصا نظارت نكرده باشم . با اينحال بدون شك اشتباهاتى را در بردارد ، ولى ترديدى نيست كه اين خطاها در اثر سهلانگارى نبوده است بلكه از آن جهت است كه معلومات ما راجع به بسيارى از نقاط هنوز ناقص است . نقشههاى كوچكتر را آقاى شاربو طراح انجمن پادشاهى جغرافيائى كه ظرافت و درستى هنر ايشان بىشك و گمان موجب تحسين همگان است به پيشنهاد اينجانب مختص اين كتاب تهيه كرده است . هرگاه در انجام دادن اين كار يا حتى برتر از آن راجع به بخشهاى سياسى و عمومى موضوع خويش كه در فصل پيشگفتار گفتنىهائى در باب آن خواهم داشت خوانندگان كتاب در مقام مقايسهء اين تأليف با آثار مشابهى راجع به كشورهاى غربى برآيند و به نقايص بارزى از لحاظ چگونگى موضوع و يا اطلاعات برخورند بايد به استحضارشان برسانم كه در شرق منابع رسمى اطلاعات در دسترس عامه نيست . نشريات رسمى و آمارهاى منطبق با اسلوب علمى و احصائيه و جرايد و مجلات هيچكدام از آن چيزهاى گوناگون دلپذير - كه هنوز مورد ترديد است كه آيا بر خوشبختى انسان مىافزايند يا آنكه مايهء اصلى تشويش ذهنىاند - وجود ندارد . ارقام و اطلاعات صحيح ، كه اساسا و ذاتا توهينى به قوهء تخيل مشرق - زمينى است ، در ايران فقط با جستجوى طولانى صبورانه و مقايسهء دقيق نتايج مقدار كثيرى تحقيقات جداگانه حاصلشدنى است و من به راستى مىتوانم گفت كه سطرهائى ازين كتاب گاهى ساعتها كار و نيز مكاتبهء طولانى براى من پيش آورده است . از جملهء مشخصات خاصى كه من در اين اثر فراهم آوردهام ، موارد ذيل را بايد خاطرنشان كنم . در پايان آن بخشهائى كه راجع است به ولايتى مخصوص