3 - تاتارها : افشارها و قاجاريه 100 هزار نفر . 4 - عربها : 100 هزار نفر جمع كل 000 ، 160 ، 1 نفر ولى استنباط من اين است كه عدهء مزبور دست‌كم دو برابر جمعيتى است كه قابل سرشمارى است و مىتوان گفت كه جمعا بين 500 و 600 هزار نفر است . قحطى مهيب سال 1872 چنان لطمهء بزرگى به جمعيت اين ايالت وارد كرده است كه هيچ وقت جبران‌پذير نخواهد بود . تاريخ - خراسان تاريخى سرشار از وقايع مهم و فتنه‌آميز داشته است و چون در منطقهء سرحدى ايران واقع بوده ميدان زدوخوردهاى دائمى و صحنهء آمادهء جنگ و جدال اقوام و نژادها شده است . شهرهاى عمدهء آن از جهت وسعت خاك و عظمت مايهء حيرت تاريخ‌نويسان متوالى عرب بوده ، ولى آن بلاد آباد در اثر حرص و آز جهانگيران و پادشاهان مثل اينكه دچار طوفان شده باشند ناگهان از روى زمين محو شده‌اند . اين ايالت كانون فرمانروايان بزرگ و مركز امپراتورىهاى بااقتدار و روزگارى شامل قلمروهاى خوارزم ( خيوه ) و مرو در شمال بوده كه تا رود جيحون امتداد و بلخ را هم كه ام البلاد بوده در برداشته و هرات محور آن بشمار مىرفته و وسعت آن شرقا تا قندهار مىرسيده است « 1 » بعدا كه قطعاتى از آن سرزمين جدا گرديد و حكومت‌هاى مستقلى تأسيس يافت مرزهاى خراسان رفته‌رفته محدودتر شده است تا زمانى فرارسيد كه سلاطين ايران به آسانى نمىتوانستند حدود خراسان قلمرو خود را با اطمينان كافى مشخص سازند . در ابتداى قرن حاضر بواسطهء فرسودگى ناشى از جنگهاى مرزى شمالى كه مسكن سران طوايف ستيزه‌جو و قبايل رقيب بوده كه غالبا هم به سياست و سرنوشت تغييرپذير هرات ارتباط داشته نقطهء قابل تعرضى در قلمرو خاندان قاجار شده و آن در يك سرزمين پادشاهى كم‌وبيش متحد ، ايرلند ثانى بشمار مىرفته است . مدتها

--> ( 1 ) - راجع به ملك شاه پسر الب ارسلان حتى گفته‌اند كه روزانه براى سلامت او در بيت المقدس ، مكه ، مدينه ، بغداد ، اصفهان ، رى ، بخارا ، سمرقند و كاشمر دعا مىكردند ( تاريخ ملكم جلد اول ) .