رودخانه‌ها و زراعت - در اين ايالت نيز مانند ديگر نقاط ايران كشت و كار منوط به وجود آب است . از مواد رسوبى كه نهر يا سيلاب همراه مىآورد ورقهء خاكى روى شن باقى مىماند كه بعدا بوسيلهء همان سيل و طغيانى كه مايهء اصلى آن بوده است قابل كشت و زرع مىشود . سيلاب كوچكى به نام كوسف مايهء كشت و كار حوالى بيرجند است چند نهر ناچيز ديگر هم از هريرود انشعاب مىيابد و غير از آنچه گفته شد رودخانه‌هاى خراسان غالبا در نواحى شمالى اين ايالت واقع شده است كه به همين دليل وفور آب ، به عنوان انبار غلهء ايران شهرت يافته است . كشف رود كه قبلا هم نامش مذكور افتاد جلگهء مشهد را سيراب مىكند و تتمهء آن به هريرود مىريزد . از طرف ديگر مصب اترك و گرگان رود كه در قسمت غربى واقع‌اند بحر خزر است . در حدود ميانه هم قره‌سو و كل‌مورا در كوير فرو مىريزند . اين چند نهر مجموع رودخانه‌هاى اين ايالت است كه وسعت آن بيش از نصف ايتاليا و در حدود سراسر اسپانيا است . جمعيت - جمعيت خراسان هم مثل طبيعت اين ايالت بسيار گوناگون است . تهاجم‌هاى پىدرپى افرادى را از هر قوم و نژاد آسيا به اين سرزمين آورده است و هنگام عقب‌نشينى كم‌وبيش نفراتى از ايشان در آنجا مانده‌اند . در اين ايالت علاوه‌بر نژاد اصلى آريائى بازماندگان مغول كه با لشگريان چنگيز و تيمور آمده بودند و عربها كه با فتوحات اسلامى وارد شدند و تاتارها و تركها و تركمن‌ها كه سه عنوان متفاوت ولى ريشهء خانوادگى واحد دارند پس از يورش مغول ابتدا به صورت سلجوقيان سپس آل عثمان مايهء جلب توجه جهان غرب شده‌اند . دايرة المعارف بريتانيا در آخرين چاپ خود ميزان نسبى نژادهاى متعدد را در خراسان به شرح ذيل نوشته است : 1 - ايرانىها شامل : تاجيكها 400 هزار نفر - كردها 250 هزار نفر - بلوچ‌ها 10 هزار نفر . 2 - مغول‌ها : تيموريها 250 هزار نفر - هزاره‌ها 50 هزار نفر .