جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
235
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
حرفهاى خود در وجود همايونى تأثير نمايد و يا رشوهء كلانترى تقديم دارد « 1 » به جاى او برقرار شده است . معروف است كه او مردى معتدل ، ولى محجوب است و بنابر عادت فاميلى اهل صرفهجوئى و در سياست ميانهرو است . شهرت دارد كه پيشكار ايشان از طرفداران جدى دولت روس است و از اين لحاظ نيك مشهور . ارگ - ارگ محل اقامت والى است در بخش جنوب غربى مشهد واقع و بوسيلهء ميدان بزرگى از شهر جدا شده است و اطراف آن برج و باروهاى كوتاه هست از ميان دروازهاى كه بين دو برج واقع بوده و بر بالاى آنها علامت شير و خورشيد را كه با رنگ وارفتهاى اندوده بودند عبور نموده از دالان دراز پرچاله به حياط وسيعى داخل و در اينجا پياده شديم از محوطهء چهارضلعى نامرتبى كه چند باغچه داشت به حياط درونى كه نسبتا كوچك بود آمديم . در آنجا چند پيشخدمت و افراد بيكار ايستاده بودند و ما را به سمت ديوانخانه يا محل پذيرائى كه در انتهاى آن محوطه بود راهنمائى كردند . صحبت با ركن الدوله - در اينجا جناب والى به استقبال ما آمد . وى قدى كوتاه و جثهاى خيلى چاق ولى قيافهاى دوستانه داشت و با آنكه به شاه شباهتى نداشت وجناتش مثل افراد ديگر خاندان قاجار بود ، موهاى مشكى و ريش كوتاه سفيد بر چانه داشت كلاه پوست بخارائى بر سر و سردارى معمولى مشكى و شلوار طبقهء اشراف ايران را در تن داشت دستكشهاى كتانى سفيد پوشيده بود و دستها را به قصد ملاطفت بر روى شكم قرار داده بود . گفتوگوى ما راجع به مسائل عمده نبود و جناب والى با جوابهاى مؤدبانه و متعارف برگزار كرد . از او پرسيدم به نظر وى در ايران خط آهن خواهند كشيد . جواب نسبتا مبهمى داد كه اگر خدا بخواهد اين كار خواهد شد و راجع به خط سير آن معتقد بود كه به احتمال قوى اولين خط بين تهران و قم ساخته خواهد شد و گفت كه منابع معدنى ايالت او بسيار زياد است ( كه شايد واقعا همينطور باشد ) و شامل طلا و نقره و مس و سرب و زغالسنگ است .
--> ( 1 ) - در بهار امسال ( 1891 ) باز ركن الدوله از كار بر كنار شد ( مىگويند به علت تمايلات روسى خود ) و به جاى او فتح اللّه خان صاحب ديوان منصوب گرديده كه سابقا زير نظر ظل السلطان والى فارس بود .