هم يافته‌اند هرچند شايد صعب العبور باشد ، ولى قابل استفاده است درهرحال چگونگى و همچنين فقدان اطلاعات راجع به اين مدخل‌ها كه هركدام از ميان دره مىگذرد مؤيد اعتقاد عمومى راجع به وضع حيرت‌انگيز اين استحكامات كوهستانى است . جمعيت - سكنهء آنجا ترك و بيشتر از طايفه‌هاى جلاير و بيات و عده‌اى هم از خانواده‌هاى كرد و عرب هستند و جمع آنها به هزار نفر نمىرسد و در دو آبادى كه در جلگه واقع است اقامت دارند . نهرى كه من در امتدادش حركت كردم به جلگه وارد و از آنجا خارج مىشود و همچنين در شش آبادى كه بر ارتفاعات واقع شده است از دو آبادى اصلى يكى ارغوان شاه است كه من ديده‌ام و در طرفين گردنه واقع است و دروازه‌اى هم به همين نام در جوار آن است . ديگرى گيوك گمبذ ( به زبان تركى گنبد آسمان است ) يا جاگمبذ كه اهل محل ادغاما گوگوماز مىنامند كه در جلگه در دو ميلى دروازه واقع است و همانجاست كه شكر اللّه را دوبار براى ملاقات با خان در مورد ارسال تلگراف فرستادم . در اين نقطه برج مدور عجيبى است از سنگ سرخ با نيمه ستونهاى دندانه‌دار در سطح خارجى آن‌كه از يك بناى فرعى هفت‌ضلعى جدا شده است و مقبرهء نادرى خوانده مىشود كه نادر شاه ( معلوم نيست براى چه منظور ) ساخته و اكنون اقامتگاه خان است . از گيوك گمبذ رودخانه‌اى تا شش ميل كه انتهاى جلگه است جريان دارد آنجا محل تقاطع كلات شمالى و جنوبى است و به درهء عميقى منتهى مىشود تا حدود ديوار شمالى كه دهنه‌اى مانند دربند ارغوان شاه دارد كه به همان ترتيب مسدود و بوسيلهء سربازان نگهبانى مىشود با ديوارى كه طاق‌هائى بر رودخانه دارد محصور است و اين رود كه از گردنه فرومىريزد به طرف سلسله‌هاى تحتانى جارى است و مآلا كشتزار دوشك را مشروب مىسازد . آثار قديم - علاوه‌بر برج نادر ، در گوگوماز آثار ديگرى هم از دورهء آن شاه هست كه چندان قابل‌توجه نيست در شمال غربى آبادى و بر دشت مرتفعى خرابه‌هاى قصر اوست كه عمارت نادر ناميده مىشود و وسيع‌ترين قسمت آن محوطه‌ايست به