در آنجا استقرار يافته باشد مىتواند با يورشى ناگهانى خطوط آهن ماوراء بحر خزر را غافلگير و ارتباط روسيه را با نواحى خزر قطع كند ، اما ايران دولتى نيست كه از كلات نادرى جرأت كمترين اقدامى بر ضد راه‌آهن ژنرال انن‌كف بنمايد . اگر روسها بر كلات دست يابند كه گويا علاقهء تام به انجام اين منظور دارند از لحاظ ازدياد ابهت آنها تأثير فراوان خواهد داشت ، زيراكه از روزگار نادر شاه كلات يكى از مراكز عمدهء نظامى خراسان محسوب گرديده و ممكن است آنجا را به انبار مهمات و لوازم مبدل ساخت ، زيراكه بواسطهء آب و مواد غذائى استعداد چندانى براى استقرار عدهء زيادى ندارد . مزيت منفى آن ايجاب مىكند كه مانع شويم چنين موضعى كه در دست دشمن منشأ خطر خواهد بود بدست او نيفتد ، اما من گمان نمىكنم كه روسها براى تسلط بر خراسان از اين استحكامات استفاده كنند ، بلكه راههاى ساده‌ترى جهت دسترسى به مشهد دارند ، زيرا هيچ لشكر دورهء جديد به آن همه ارتفاعاتى كه بين آن محل و مشهد هست اعتماد نخواهد نمود به عبارت ديگر خاصيت نظامى كلات از ناحيه جنوبى در جهت شمالى است نه برعكس و چون قدرت نظامى طرف ذى علاقه به حدود جنوبى در ترقى است ، ازاين‌رو بعيد است كه كلات بار ديگر مورد استفاده جنگى واقع شود . پنج دروازهء كلات - همين چند كلمه راجع به اهميت نظامى كلات كافى است اكنون اجازه بدهيد اشاراتى هم دربارهء وضع داخلى آن بكنم . در اينكه اطلاعات راجع به كلات پيش از آنكه بيكر و مك‌گرگور به آنجا بروند چه اندازه ناقص و محدود بود ، از توصيف ناقصى كه فريزر از قول ديگران دربارهء آن كرده است روشن مىشود . وى طول و عرض آنجا را دوبرابر ميزان واقعى ذكر نموده و ورود به قسمت داخلى از راه يكى از پنج دروازه ميسر است كه دوتاى اصلى آن ارغوان شاه در جنوب و نفتا در شمال و سه‌تاى ديگر ، كوشتانى در جنوب شرقى ، چوب‌بست در غرب و ده - شاه در شمال غربى است و مىگويند كه تمام اين مدخل‌ها در دست سربازان است . اين مطلب راجع به دو دروازهء اصلى البته صحت دارد بعلاوه چندين راه پياده‌رو دارد كه گفته‌اند نه تا است ، ولى ترديدى ندارم كه چوپانها راههاى بزرو