جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

139

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

از چيرگى بر تركمن‌ها در سال 1881 در صدد برآمد كه وضع خود را در نقاط مرزى ايران مستحكم كند و از مزيتى كه اين پيروزى در مقابل همسايه ناتوان و بيمناك جنوبى به او داده بود نيك استفاده نمايد . دولت روس كه بواسطهء متصرفات جديد تفوق سوق الجيشى بدست آورده بود با عهدنامه سرحدى كه بدون تأخير با ايران امضاء كرد « 1 » قله‌هاى ارتفاعات و همچنين تسلط بر منابع آب در اختيار او افتاد . خطوط آهن ژنرال انن‌كف نيز برترى تجارتى را براى او تأمين كرده است البته مشروط بر اينكه كالاى روس بدون اشكال از مرز قابل عبور باشد . چون وضع خطوط ارتباطى كنونى بين تركمنهاى اتك ( معنى لغوى آن دامنهء كوهسار است ) و خراسان هيچ تعريفى ندارد ، و بواسطهء عمليات راهزنى تيره‌هاى وحشى مرزى تقريبا مسدود بوده است . جادهء شوسه‌اى به تازگى از عشق‌آباد به مرز ايران كشيده‌اند و دولت ايران تعهد كرده است جادهء سمت خودش را به منظور تأمين ارتباط با جادهء عشق‌آباد بسازد كه بنابراين عشق‌آباد بوسيلهء راه عرابه‌رو با قوچان و مشهد متصل خواهد شد . ساختمان جادهء طرف ايران به كاستيگر خان افسر اتريشى كه در خدمت شاه است واگذار گرديد . قبل از خاتمه سال 1888 جادهء سمت روسيه كه سى ميل طول آن است به سرحد رسيد ، ولى لازم به گفتن نيست كه قسمت واقع در طرف ايران هنوز درست شروع نشده و علامت پيشرفتى هم در آن ديده نميشود . روسيه كه از اين تأخير و همچنين بواسطهء امتيازى كه انگلستان در حوزهء كارون تحصيل كرده بود خشمگين گرديده بوسيلهء قرارداد محرمانه‌اى كه متن آن فاش نشده است به دربار ايران فشار آورده و تكميل فورى جادهء قوچان به عشق‌آباد را خواستار شده است . شاه طالب انجام اين كار نيست ، ولى قدرت مقاومت هم نداشته است لذا ژنرال كاستيگر خان از آن كار بر كنار شد و گفته‌اند كه وى با والى خراسان نزاع كرده بود و يا اينكه با روسها مكاتبات مستقيم داشت و مقاطعهء انجام اين كار بر -

--> ( 1 ) - متن اين معاهده در ضميمهء كتاب آسياى مركزى ( تأليف كرزن ) چاپ شده است . م