جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
126
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
دريافتى براى پنج ماه اول 1890 در نتيجه همين افزايش صادرات بيش از 000 ، 50 ليره نسبت به همين مدت در سال 1889 بوده است . بازرگانهاى افغانى هم براى نخستينبار بعد از افتتاح اين خطآهن ارتباط مستقيم حاصل كردند و چند صد لنگه پنبه به مقصد چارجوى فرستادهاند « 1 » . سازمان گمركى - بواسطهء استفاده عمدهء تجارتى كه از اين خطآهن مىشود و جريان يافتن اجناس از هر سو به اين مقصد ايجاد سازمان كامل گمركى را در ماوراء بحر خزر ايجاب نموده است و چنان كه در روسيه مرسوم است اساس آنهم بر اين فكر نهاده شده است كه حتى الامكان از رقابت بيگانه جلوگيرى شود و اتباع روس را مشمول حمايت قرار دهد و از محصولات داخلى و فرآوردههاى روس تقويت گردد . گمركخانهء اصلى در اوزونآدا است ولى شعبههائى در قزلاروات و عشقآباد و ارتيك و كاكاوردسك و تجن و سرخس و مرو و بولتان و تخته بازار دائر كردهاند . يك ميزان 2 / 1 2 درصد نسبت به ارزش جنس عوارض گمركى در اوزونآدا از تمام اجناس كه از راه دريا وارد مىشود دريافت ميدارند . حقوق گمركى مشابهى نيز مطابق بهاى جنس در بازار محلى از تمام اجناسى كه از راه خشكى از مبدأ اروپائى يا ايران يا هندوستان به ماوراء بحر خزر برسد خواه به منظور مصرف محلى و يا برسم ترانزيت به بخارا و خيوه و تركستان صادر شود دريافت ميدارند و همچنين اجناسى كه از راه اوزونآدا به روسيهء اروپائى يا قفقاز حمل گردد مجاز است كه بدون عوارض گمركى حمل شود و نيز همه قسم كالاى ايرانى كه به رسم ترانزيت به مقصد اروپا صادر مىشود از گمرك معاف مىباشد مشروط بر اينكه از طريق عشقآباد و يا ايستگاههاى ديگر خطوط آهن ماوراء قفقاز به مقصد ارسال گردد .
--> ( 1 ) - به منظور تقويت و پيشرفت بيشتر توليد پنبه به وسيلهء بازرگانان روسى ساكن آسياى مركزى وزير ماليه در سال 1890 طرحى را به تصويب رسانيد كه 170 هزار هكتار زمين در تركستان به هيأت تجارتى و صنعتى آسياى مركزى اجاره بدهند مدت اجاره نود سال بود كه در پانزده سال اول اصلا مبلغى پرداخت نمىگرديد .