موج‌شكنى را در دهانه داخلى سمت شمال سال پيش ساخته‌اند كه بوسيلهء برجى كه در انتهاى آن ساخته شده تقويت گرديده است . در سراسر ساحل توده‌هاى عظيمى در آب برپا داشته‌اند كه متناسب با وضع صخره‌اى خليج آنجاست و در نظر دارند موج‌شكن ديگرى هم در سمت جنوبى بسازند كه تا حدود شمالى امتداد خواهد يافت جمع هزينه اين اقدامات اصلاحى بندر را نيم ميليون ليره برآورد كرده‌اند كه دولت امپراتورى ( روس ) خواهد پرداخت . اخيرا يعنى در اكتبر 1891 در جرايد نوشته‌اند كه بندر تجارتى به پوتى انتقال مييابد و در آنجا لنگرگاه بزرگى خواهند ساخت و باطوم يك مركز نظامى و دريادارى و محل مهمات جنگى خواهد شد كه به نظر من قابل ترديد است . خيالات نظامى روس - در باطوم اقدامات سوق الجيشى به هيچ‌وجه مورد اهمال واقع نشده است و اين كارها با عزم و جديت تعقيب مىشود كه دليل كافى است كه دولت روس چه ارزش مهمى براى اين پايگاه دريائى قفقاز قائل است . پنج سنگر بزرگ كه بعضى هنوز ناتمام است خطوط ساحلى را در زير نظر دارند و با بيست توپ سنگين مجهز شده‌اند . توپخانه اصلى در مركز شهر كه مشرف بر ساحل است دوازده توپ دارد كه ميگويند هريك از 18 تا 22 تن ظرفيت دارد و همهء خارجيها و افراد روسى از نزديك شدن به آنجا ممنوع‌اند . روزى كه من باطوم را ترك ميكردم سربازان مشغول تيراندازى بر هدفهائى بودند كه در دريا تعبيه شده بود . بالاتر از آنجا بر فراز رشته‌هاى بلندى كه در عقب تپه‌هاى مشرف بر ساحل واقع است چهار آتشبار بزرگ در دست ساختمان است يا آنكه ساخته شده است و مخصوص پرتاب خمپاره است . پادگان دائمى باطوم شامل سه گردان مجهز هركدام مشتمل بر 1000 نفر است . در موقع مسافرتم به آنجا در مجاورت آن حدود مشغول ساختن جاده‌اى در جلگهء داخلى بودند كه تپه‌هاى ساحلى وسيلهء پوشش و حافظ آن از حملات دريائى خواهد بود . اين توضيحات نشان ميدهد كه روسيه به اهميت اين نقطهء متصرفى جديد خود نيك آگاه است و اگر يك واحد دريائى دشمن از بوسفور با