على اصغر شميم

67

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

به جنگ‌هاى روسيه و احضار سپاه ايران از افغانستان ، مستعمره هند را در معرض تهديد امراى افغانى قرار داد و در همان اوقات فتحعلى شاه از ورود سرجان ملكم سفير انگلستان كه بار ديگر مأمور دربار ايران شده بود ، به ايران جلوگيرى كرد . « 1 » در تمام مدتى كه نمايندگان ناپلئون و هيئت اعزامى وى در ايران بودند ، كارگزاران انگليس به وسايل مختلف اسباب شكست و ناكامى سياست فرانسه را در ايران فراهم مىكردند و در برابر نفوذ گاردان موانع ايجاد مىنمودند . تصادفا پيش‌آمدهاى سياسى اروپا نيز با مقاصد آنان موافق آمد و به شرحى كه در قسمت مربوط به روابط ايران و فرانسه گفته شد - ناپلئون نتوانست يا نخواست به تعهدات خود نسبت به ايران عمل كند و هنگامى كه گاردان در حال بىتكليفى و تزلزل خاطر در تهران متوقف بود ، عمال انگليس به وسايل مختلف ، وفادارى و صميميت خود را نسبت به شاه ايران به درباريان گوشزد كردند و اجراى تعهداتى را كه امپراتور فرانسه از انجام آن درمانده بود ، بر عهده گرفتند . احساسات عمومى مردم نيز تا حدى با مقاصد انگلستان موافق آمد ، زيرا بعد از آن‌همه انتظاراتى كه از نماينده امپراتور فرانسويان داشتند ، نقض عهد و پيمان ناپلئون و بىثباتى تعهدات او مردم را نسبت به سياست آن دولت بدبين ساخت . كار نمايندگان اعزامى در اواخر توقف آنان در ايران به جايى رسيد كه هميشه با چند سوار تفنگدار از منزل خارج مىشدند . در اين موقع انگلستان نيروى دريايى كاملى در خليج‌فارس براى ارعاب ملت ايران و درباريان گرد آورده بود و سفير آن دولت سرهارفورد جونز « 2 » ( كنسول سابق انگليس در بغداد ) با تحف و هداياى بسيار در يكى از كشتىهاى جنگى انگليسى در خليج متوقف و منتظر اجازه ورود به خاك ايران بود و به وسيله حكام بوشهر و بندر ريك پيشنهادات خود را راجع به عقد اتحاد دوستى با ايران و انجام كليه‌ى تعهداتى كه قبلا ناپلئون كرده بود ، به دربار قاجار اطلاع داد . بر اثر مأيوس شدن فتحعلى شاه از طرف ناپلئون و اطلاع يافتن وى از پيشنهاداتى كه سفير انگليس ظاهرا به نفع ايران داده بود - چنان‌كه اشاره شد - اجازه خروج هيئت اعزامى ناپلئون را از ايران صادر كرد و به سفير انگلستان اجازه ورود داد .

--> ( 1 ) - سرجان ملكم از اين بىاحترامى كه به او و كمپانى هند شرقى ( كمپانى انگليسى ) شده بود سخت به خشم آمد و چون به هند بازگشت ، اصرار ورزيد كه جزيره خارك به وسيله‌ى قواى هند تابع كمپانى اشغال شود و لرد مينتو Lord Minto فرمانفرماى انگليسى هند پيشنهاد او را پذيرفت . ليكن چون از ناتوانى ناپلئون در مورد لشكركشى به هند از راه ايران اطمينان يافت از حمله به خارك منصرف شد . ( 2 ) - Sir Harford Jones .