على اصغر شميم
68
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
« . . . انگليس از ما ( مقصود فرانسه است ) خوشبختتر شد و علت اين مسئله ، طرز رفتارى است كه هيئت دولت فرانسه و انگليس در اين مورد اختيار نمودهاند . در موقعى كه دولت فرانسه هيئتى به آن مهمى را بىتكليف رها كرد و در موقع چنان بحران و در ميان اوضاعى به آن مشكلى معطل و بىحركت گذاشت ، دولت انگليس بالعكس ، از ابراز فعاليت مستمر و اتخاذ تصميمهاى قوى عاقلانه ، زمانى باز ننشست . با داشتن موقعى بهتر از موقع فرانسه در ايران ، در داخله محرمانه به وسيلهى عمال فعال و در خارج به دستيارى قنسولهاى كارآگاه به عمليات شروع كرد » . « با تمام اين احوال بايد گفت كه دوستى روسيه بيشتر باعث شكست طرح ناپلئون در ايران شد تا دشمنى انگليس . اين اولين ضررى نبود كه از دوستى آن دولت عايد ما گرديد . ضررهاى بعد كه از آن ناحيه شامل فرانسه گرديد ، به مراتب وخيمتر شد . آيا از عقب رفتن فرانسه از ايران كه فايده برد ؟ فقط روسيه . دشمنى احمقانه فرانسه و انگليس به او خدمت كرد و او نيز با كمال استادى از آن فايده برداشت » . « 1 » از آنچه گذشت ، به خوبى معلوم مىشود كه دولت انگليس تا چه پايه از نفوذ گاردان در ايران مضطرب بوده و با چه كوششى براى شكست سياست ناپلئون و انحراف ايران از دوستى با فرانسه و جلبنظر و توجه فتحعلى شاه به سوى انگلستان اهتمام ورزيده است و نيز از گزارشهاى ژنرال گاردان و جريان اوضاع آن زمان و وقايع و حوادثى كه بعدا روى داد ، چنين برمىآيد كه در حقيقت دوستى ناپلئون با تزار روسيه هم به ضرر ناپلئون و هم به زيان ايران تمام شد و عهدنامهى بىثبات « تيلسيت » هم عامل پيشرفت روسيه در مقاصد تجاوزكارانه خود و هم وسيلهى تجديد روابط ايران و انگلستان و بسط نفوذ استعمارى و پايهى عمليات ناروا و نامشروع آن دولت در ايران گرديد . سفارت هارفورد 1223 - 1224 هجرى قمرى همينكه گاردان تهران را ترك گفت و عازم آذربايجان شد ، فتحعلى شاه كه در برابر حملات سپاه روسيه در قفقازيه سخت مضطرب و در پى جستجوى متحدى بود ، به حكمران اصفهان دستور داد كه هيئت اعزامى انگلستان را روانه تهران كند و نوروز خان قاجار را مأمور پذيرايى آن هيئت گردانيد سرهاردفورد جونز رئيس هيئت و سفير فوق العاده انگلستان به
--> ( 1 ) - مأموريت ژنرال گاردان در ايران .