على اصغر شميم
66
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
بصره و جمعى از معاريف بمبئى كه عموما جامهى سياه دربر كرده بودند ، براى عذرخواهى به دربار ايران روانه ساخت و آن هيئت در چمن سلطانيه حضور فتحعلى شاه رسيدند . شاه كه آن واقعه را يك امر عادى تلقى نموده بود از فرستادگان فرمانفرماى هند تقاضا كرد كه كسانى را كه به جرم قتل سفير به زندان انداختهاند آزاد كنند « 1 » و محمد نبى خان خواهرزاده سفير مقتول را به جاى او به همراهى آن هيئت روانه هندوستان كرد ( 1219 هجرى قمرى مطابق با 1803 ميلادى ) . قطع روابط 1219 - 1222 هجرى قمرى محمد نبى خان سفير جديد ايران در هند بيش از 5 ماه در بمبئى نماند و اصولا به لندن نرفت زيرا فتحعلى شاه به علت برقرارى ارتباط با ناپلئون او را احضار و به حكومت بنادر جنوب منصوب كرد . در اين موقع انگلستان با تمام قوا مشغول تحكيم سرحدات هند و ايستگاههاى دريايى اقيانوس هند بود و براى جلوگيرى از هر خطر احتمالى تصرف جزيره خارك را كه نزديك به دهانهى شط العرب و داراى موقعيت مهم نظامى است ، لازم مىدانست . سرجونز « 2 » كنسول انگليس در بغداد و نايب كنسول آن دولت در بصره با كمال دقت مراقب جريانهاى سياسى ايران بودند و با اعمال سياست تبليغاتى مىخواستند از سفارت سرجان ملكم در ايران استفاده كنند ولى بعد از احضار محمد نبى خان از هند تا اواسط سال 1221 مبادله سفير بين ايران و انگلستان قطع شد . زيرا جريان سياست ايران مطابق تمايلات و به نفع انگلستان بود و فتحعلى شاه هيچگاه حكام و امراى افغانستان را راحت نمىگذاشت و چون هرات و قندهار را متعلق به ايران مىدانست ، تسخير افغانستان و قطع نفوذ و قدرت امراى محلى را لازم مىشمرد . انگليسىها براى آنكه از دربار ايران دور نشده باشند ، مجددا در سال 1221 درصدد تجديد روابط سياسى و اعزام سفير به ايران برآمدند . ولى توجه فتحعلى شاه به ناپلئون و ورود نمايندگان اوليه امپراتور فرانسه ( ژوبر - ژوانن و دلابلانش ) سد بزرگى در برابر نقشههاى سياسى انگلستان ايجاد كرد و آن دولت را سخت به هراس انداخت . از طرف ديگر گرفتارى ايران
--> ( 1 ) - فرمانفرماى انگليسى هند دستور داد ماهانه دو هزار روپيه به اسماعيل خان فرزند سفير مقتول ايران بپردازند و اين مقررى مادام العمر پرداخته شود . ( 2 ) - Sir Jones