على اصغر شميم

65

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

نيروى نظامى ، زمانشاه فرمانرواى كابل و جانشينان او را از حمله به هندوستان بازدارد و در صورتى كه زمانشاه به هند حمله ببرد ، دربار ايران از اتحاد با او بر ضد انگلستان خوددارى كند . علاوه بر آن بعضى امتيازات تجارى در خليج‌فارس به انگليسىها داده شد « 1 » و سفير انگليس از طرف دولت متبوع خود تعهد كرد كه هرگاه از جانب افغانستان يا فرانسه به خاك ايران تجاوز شود از مساعدت و كمك به ايران خوددارى نكند . اين سفارت كه براى انگلستان در حدود 000 / 000 / 2 روپيه تمام شد ، خطرى را كه از جانب زمانشاه متوجه هندوستان بود ، مرتفع ساخت زيرا حمله‌ى قواى ايران به هرات ، زمانشاه را از حمله به هند منصرف ساخت و سرجان ملكم پس از سه ماه توقف در تهران به همراهى حاجى خليل خان قزوينى سفير فوق العاده فتحعلى شاه عازم هندوستان گرديد . قتل سفير ايران در هند حاجى خليل خان قزوينى ملك التجار كه به همراهى سرجان ملكم با نامه‌هاى فتحعلى شاه عازم هندوستان شده بود ، مأموريت داشت كه پس از ملاقات با فرمانفرماى كل هندوستان براى انجام سفارت خويش به لندن برود . وقتى وارد بمبئى « 2 » شد ، كارگزاران انگليس از او به گرمى پذيرايى كردند و براى آنكه سفير ايران از آسيب و صدمه‌هاى احتمالى محفوظ باشد ، قريب 200 تن سرباز بومى هند را به نگهبانى منزل او گماشتند . در يكى از روزها نزديك غروب آفتاب همراهان سفير درصدد شكار برآمدند و جمعى از هندوها كه قتل طيور را گناهى بزرگ مىشمردند از اين حركت به خشم آمدند و چون افكار عمومى مردم هند سخت عليه استعمارگران انگليسى تهييج شده بود و سفير ايران را وابسته به انگليس‌ها مىدانستند به خانه سفير حمله‌ور شدند و در حين زدوخورد حاجى خليل خان به ضرب گلوله از پا درآمد ( 1219 هجرى قمرى ) . فرماندار بمبئى شورشيان را با دويست تن سرباز بومى كه در جلوگيرى از شورشيان تعلل ورزيده بودند ، دستگير و زندانى كرد و مراتب را به لرد ولزلى « 3 » فرمانفرماى كل هندوستان اطلاع داد . وى فورا نامه‌اى به شاه ايران نوشت و به همراهى كنسول انگليس در

--> ( 1 ) - از جمله امتيازات تجارى اين بود كه بازرگانان انگليسى و هندى از آن پس حق داشتند بدون پرداخت ماليات در بنادر ايران به كسب و تجارب بپردازند و كالاى انگليسى مانند قماش و فولاد و آهن و سرب و امثال آن‌ها را بدون پرداخت عوارض گمركى وارد ايران كنند . ( 2 ) - Bombay ( 3 ) - Lord Wellesley