دوست حقيقى روس‌ها انگليس است و تحصيل آنچه كه فرانسه به ايران وعده داده در ظرف سه ماه فقط از دست انگليس برمىآيد « 1 » . گاردان هنوز از طرف امپراتور حكم قطعى براى مراجعت به اروپا نداشت ولى از طرف ديگر توقف خود را در ايران بىفايده مىدانست زيرا از بىاعتنايى فتحعلى شاه نسبت به خود حس كرده بود كه كم‌كم دربار قاجار به جانب انگلستان متمايل مىشود و حتى شنيد كه اجازه‌ى ورود به خاك ايران به سفير آن دولت كه از چندى پيش در بوشهر منتظر اجازه دربار ايران بود ، داده شده است و عنقريب سفير مزبور وارد تهران خواهد شد . ناچار بار ديگر مقررات عهدنامه فين كن اشتاين را به رخ دربار ايران كشيد و شاه را متوجه اين نكته ساخت كه ورود سفير انگليس به خاك ايران بر خلاف مقررات آن عهدنامه مىباشد و در صورتى كه اجازه ورود به سفير انگليس داده شود ، وى و همراهانش خاك ايران را ترك خواهند گفت . فتحعلى شاه كه منتظر چنان فرصتى بود ، فورا با مراجعت هيئت نظامى فرانسوى به اروپا موافقت كرد و گاردان روز 27 ذى الحجه 1223 ( 12 فوريه 1809 ميلادى ) رسما از فتحعلى شاه اجازه‌ى مرخصى گرفت و فداى آن روز با همراهان خود از تهران خارج شد و از طريق آذربايجان و ارزنت الروم و آسياى صغير ( خاك عثمانى ) عازم اروپا گرديد ولى با كمال تأنى حركت مىكرد ، به‌طورى كه مسافرت هيئت از موقع خروج از تهران تا رسيدن به سرحدات ايران و عثمانى قريب به 4 ماه طول كشيد . II روابط ايران و انگلستان آغاز روابط سفارت اول سرجان ملكم 1215 هجرى قمرى « 2 » سياست استعمارى انگلستان در هند و آسياى جنوبى چنان اقتضا مىكرد كه با دول مجاور هندوستان ، مخصوصا ايران كه از لحاظ موقعيت جغرافيايى و دست داشتن به معابر

--> ( 1 ) - مأموريت گاردان در ايران - ترجمه اقبال آشتيانى . ( 2 ) - مطابق با سال 1800 ميلادى .