على اصغر شميم

62

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

يك سال به سرحدات آذربايجان مطمئن ساخته و عباس ميرزا بنابر اعتمادى كه به قول گاردان داشت ، قسمتى از سپاه چريك تحت فرمان خود را مرخص كرده بود . به همين جهت گاردان مجبور شد مخفيانه و به‌طور سرى و بر خلاف دستورى كه از طرف امپراتور دريافت كرده بود ، افسران فرانسوى را با لباس ايرانى به اردوى عباس ميرزا در ايروان بفرستد . فتحعلى شاه براى آنكه از نيات و عقايد ناپلئون نسبت به ايران كاملا آگاه شود ، بعد از عقد قرارداد تيلسيت به وسيله گاردان از امپراتور درخواست كرد كه در پاريس وسيله‌ى عقد قرارداد صلح را بين عسگر خان سفير ايران و كنت تولستوى « 1 » سفير روسيه مقيم پاريس فراهم آورد . گاردان هم با اين پيشنهاد موافقت نمود و مراتب را به اطلاع امپراتور رسانيد ولى تزار روسيه با انجام اين تقاضا مخالفت ورزيد و ناپلئون نيز در اين باب اصرار نكرد . اين پيش‌آمد بىثباتى قول و وعده‌هاى گاردان به‌طور كلى موجب سلب اطمينان فتحعلى شاه از هيئت اعزامى گرديد و شاه به وسيله ميرزا شفيع صدراعظم اجازه مرخصى هيئت اعزامى را از ايران به گاردان اطلاع داد . موقعى كه سرتيپ گاردان با تأسف رد پيشنهادات ايران را از طرف فرانسه به اطلاع فتحعلى شاه رساند ، دربار ايران عزا گرفت و دانست كه بعد از اين بايد در مقابل روسيه فقط به قوه‌ى خود متكى باشد و اين پيش‌آمد در حكم اعلان ختم نفوذ فرانسه در ايران بود و عموم نتايجى را كه تا اين تاريخ به دست آمده بود ، در خطر انداخت . ديگر فرانسه نبايستى به خيال لشكركشى به هند باشد چه بعد از آن به هيچ اسم و رسمى نمىشد از ايران خواست كه با انگليس وارد جنگ شود . فرانسه در اين اقدام فايده‌ى بزرگى را از دست داد و سياست ديرينه‌ى خود را فداى دوستى ناپايدار روسيه كرد و به نظر ما از تمام خبطها عظيم‌تر رفتارى بود كه فرانسه در عدم ايفاى به قول خود كرد . اما روسيه چون نمىخواست در مقابل مطامع خود در آسيا هيچ نوع مانع جدى در پيش داشته باشد و قدرت خصم را نيز درهم شكند ، در اين مورد با كمال بىپروايى زير اتحاد خود با فرانسه زد و با رعايت نكردن نظريات آن دولت ، او را سخت از خود رنجاند . روسيه قول داده بود كه با نظريات ناپلئون در مخالفت با انگليس موافقت كند ولى در ايران از اجراى اين تعهد سرپيچيد و نقشه‌ى او را نقش بر آب و دشمنان او را در پيش بردن مقاصد خود كامياب نمود . انگليسىها از اين پيش‌آمد استفاده كردند و همان‌طور كه ظاهر امر هم مىفهماند به دربار ايران گفتند كه معاهده تيلسيت بنيانى ندارد و طرفين متعاهدين به يكديگر چندان ارادتى نمىورزند .

--> ( 1 ) - Cont Tolstoi