على اصغر شميم
617
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
1302 برابر با ربيع الثانى 1342 قمرى و دسامبر 1923 ميلادى ) و طبق آن قرارداد ، امتياز نفت خراسان و آذربايجان و مازندران و گرگان را به شركت نفت سينكلر واگذاشت و سردار سپه نخستوزير وقت در مجلس جشنى كه به مناسبت انعقاد قرارداد نفت در تهران برپا شده بود ، به كاردار سفارت آمريكا چنين گفت : « من اين موقع را يكى از بهترين مواقع تاريخ ايران مىدانم ، ما مىخواهيم سلطهى اقتصادى انگليس و روس را از بين ببريم و امضاى اين امتياز با يك شركت آمريكايى مقدمهى روابط مستحكمترى بين ايران و آمريكا خواهد بود « 1 » » . پايدارى دولت و مجلس چهارم در برابر اعتراضات و كارشكنىهاى دولت انگليس در مورد نفت شمال همچنان ادامه يافت و درست در آن روزهايى كه دولت در انتظار اخذ نتيجه از اقدامات كمپانى سينكلر بود ، واقعهى تأسفآور كشته شدن ميجر ايمبرى « 2 » كنسول آمريكا در تهران روى داد . وى شنيده بود كه به عقيدهى عوام تهران سقاخانه واقع در خيابان شيخ هادى معجزه كرده و كورى را شفا داده است و مردم هم براى اطلاع از آن واقعه اطراف سقاخانه گرد آمدهاند . حس كنجكاوى خاص آمريكايى او را بر آن داشت كه از سقاخانه و اجتماع مردم عكس بردارد و همينكه خواست به اين كار اقدام كند ، پاسبانى به او و همراهش فهماند كه عكسبردارى از سقاخانه ممكن است موجب اغتشاش گردد ، ايمبرى با همراه خود سوار درشكه شد كه باز گردد ، اما ناگهان زمزمهاى در ميان جمعيت پيچيد و كسانى گفتند كه كنسول آمريكا از سقاخانه عكس برداشته است ، سيل جمعيت به سمت درشكه سرازير شد و ايمبرى به دست آنان به قتل رسيد . اين حادثه كه در نوع خود در ايران بىسابقه بود ، دولت و محافل متجدده را سخت ناراحت و نگران ساخت و هرچند كه دولت ايران شصت هزار دلار به ورثهى ايمبرى و يك صد و ده هزار دلار به دولت آمريكا بابت كرايهى كشتى جنگى كه جنازهى ايمبرى را به آمريكا برد ، پرداخت و اقدامات جدى براى استرضاى خاطر مقامات دولت آمريكا انجام داد و جرايد آمريكا و انگليس پى به حقيقت واقعه برده و آن را نتيجهى بروز احساسات و تعصب مذهبى مردم و بىمبالاتى خود ايمبرى در عكسبردارى از سقاخانه دانستند ، ليكن مطبوعات و عناصر داخلى و همچنين محافل وابسته به نفت اين حادثه را با شاخ و برگ بسيار نقل محافل و مجالس ساختند و دنبالهى اين ماجرا تا آنجا كشيده شد كه بعضى از جرايد تركيه عمال شوروى را محرك قتل ايمبرى
--> ( 1 ) - « پنجاه سال نفت ايران » ، نگارش مصطفى فاتح . ( 2 ) - Major robert whitney imbrie