على اصغر شميم
618
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
دانستند و نيز در بعضى از جرايد آمريكا نوشته شد كه سرمايهداران انگليس و آمريكا سبب كشته شدن او در ايران بودهاند . در پايان اين مقاله قسمتى از نوشتهى مصطفى فاتح را دربارهى از ميان رفتن امتياز نفت شمال از كتاب « پنجاه سال نفت ايران » عينا نقل مىكنيم : « اينكه گفته شده است به واسطهى قتل ايمبرى امتياز شمال را كمپانى سينكلر رد كرد ، كاملا پوچ و بىمعنى است و مقامات رسمى آمريكا كه بهترين و بىطرفانهترين قضاوت را كرده گفتهاند كه هر شركت آمريكايى كه امتياز نفت شمال را به دست مىآورد ، ناچار بود يا با انگليسها بند و بستى كند تا بتواند نفت شمال را از طريق خليجفارس صادر كند و يا با شوروىها قراردادى داشته باشد كه از راه قفقاز نفت صادر كند . دولت و ملت ايران از اعطاى امتياز به شركت استاندارد خوددارى كرد زيرا شركت مزبور با انگليسها بست و بندى كرده بود و امتياز را به سينكلر واگذار كرد كه مدعى بود مستقلا به عمليات استخراجى خواهد پرداخت . همينكه دولت شوروى قرارداد خود را قبل از قتل ايمبرى با كمپانى سينكلر لغو كرد و معلوم شد كه شركت سينكلر نخواهد توانست نفت شمال را از راه قفقاز صادر نمايد امتياز به خودى خود منتفى گرديد » . كابينهى مشير الدوله قوام السلطنه زمام يكى از فعالترين و پركارترين كابينههاى دورهى مشروطه را در دست داشت و علاوه بر گذراندن قانون نفت شمال و به تصويب رساندن پيمان مودت ايران و شوروى و عهدنامهى ايران و افغانستان و ايران و چين در مجلس چهارم ، چنانكه قبلا گفته شد ، بر قيامها و طغيانهاى داخلى نيز پيروز گرديد و امنيت را تا حدى در كشور برقرار ساخت . اما اقدامات و فعاليت قوام السلطنه شايد با طرز تفكر احمد شاه و سوسياليستهاى انقلابى متمايل به چپ و همچنين روحيهى سربازى سردار سپه سازگار نبود و علاوه بر آن بر اثر طرح مسئلهى نفت شمال هم شوروى و هم انگلستان نسبت به دولت قوام السلطنه بدبين و ناراضى شده بودند و در مجلس نيز به تدريج اكثريت طرفدار دولت به اقليت و اقليت مخالف دولت به اكثريت مبدل گرديده بود . قوام السلطنه پس از مشاجرهى سختى كه در جلسهى چهارشنبه 29 دىماه 1300 شمسى ( 21 جمادى الاول 1340 قمرى ) مجلس شوراى ملى بين وزير ماليه و عدهاى از نمايندگان مخالف دولت درگرفت ، استعفاى خود را به احمد شاه تقديم كرد و احمد شاه كه از ماه پيش مقدمات سفر دوم خود را به فرنگستان تدارك ديده بود ، استعفاى قوام السلطنه را پذيرفت و مشير الدوله پيرنيا