على اصغر شميم
61
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
ناپلئون با تزار روسيه و عقد معاهده تيلسيت « 1 » بين آن دو امپراتور ، سياست ناپلئون نسبت به ايران به كلى تغيير كرد و امپراتور فرانسه گاردان را با دادن دستورهاى جديد مأمور نمود كه حتى المقدور وسايل عقد صلح بين ايران و روسيه را فراهم سازد و از تجهيز سپاه ايران و مخالفت علنى با دولت روسيه خوددارى كند . فتحعلى شاه نيز وقتى از عقد قرارداد تيلسيت آگاه شد و فهميد كه ناپلئون بر خلاف تعهدات خود در ملاقات با تزار و در موقع انعقاد عهدنامه ، نامى از ايران نبرده و نسبت به استرداد سرزمينهاى از دست رفته ايران در قفقازيه پافشارى نكرده است ، بىاساس بودن قول و پيمان امپراتور را دريافت و نظر مساعدى كه نسبت به گاردان داشت ، به كلى تغيير و از آن پس به وسايل مختلف او را مورد ملامت قرار داد . فتحعلى شاه انگليسها را طرد كرد و روابط خود را با فرمانفرماى انگليسى هندوستان قطع نمود و حاضر شد براى سپاه فرانسه كه از خاك ايران مىگذرند ، علوفه و آذوقه به حد كافى تهيه نمايد و در حقيقت كليه تعهداتش را انجام داد . ليكن ناپلئون راجع به تضمين استقلال ايران و در باب استرداد گرجستان ، موقعى كه روسيه را در حال ضعف به عقد قرارداد وادار نمود ، به هيچ وجه اقدامى نكرد . بنابراين دربار ايران حق داشت كه مجددا به جانب انگلستان كه با تمام قوا دوستى ايران را خريدارى مىكرد ، متمايل شود . گاردان كه خود با اين مشكلات مواجه شده بود ، بنا به دستور ناپلئون درصدد آن برآمد كه بين ايران و روسيه صلحى برقرار كند و به همين نظر با فرمانده كل قواى روس در قفقازيه مارشال گوداويچ ( Marechall Goodawitch ) داخل مكاتبه شد و از او درخواست كرد كه چون بنا به تقاضاى دربار ايران مقرر گرديده است ، عهدنامهى بين ايران و روسيه به وساطت ناپلئون در پاريس منعقد گردد ، مارشال تا يك سال جنگ را متاركه كند . مارشال نيز مراتب را به هيئت وزراى روس در سنپترزبورگ « 2 » نوشت و به او جواب داده شد كه از قبول متاركه جنگ خوددارى نمايد . مارشال نيز جنگ را شروع كرد . در صورتى كه گاردان با اطمينانى كه به قبولاندن پيشنهاد خود به فرمانده قواى روسيه داشت ، دربار ايران را از عدم تعرض فرمانده تا
--> ( 1 ) - اين معاهده در شهر تيلسيت Tilisit از شهرهاى روسيه كه امروز ساويتسك Sovietsk خوانده مىشود روز هشتم ژوئيه سال 1807 ميلادى ( مطابق با سال 1222 ه . ق ) بين ناپلئون اول و الكساندر اول تزار روسيه منعقد و از آن تاريخ روابط دوستان بين دو كشور فرانسه و روسيه برقرار گرديد و اين حالت تا سال 1812 ميلادى كه امپراتور فرانسه به خاك روسيه حمله برد و تا مسكو پيش راند ، باقى بود . ( 2 ) - لنينگراد Leningrad كنونى .