على اصغر شميم

607

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

دليرتر و مصمم‌تر گردانيد و او به حالت تدافعى در برابر نيروى قزاق در پناه جنگل باقى ماند . دولت سيد ضياء الدين كه وارث موفقيت درخشان كابينه‌هاى سپهدار و مشير الدوله درباره‌ى عقد پيمان مودت با رژيم شوروى بود ، پس از حصول اطمينان از اينكه دولت شوروى ديگر از رژيم بلشويكى گيلان حمايت نخواهد كرد و در استقرار نفوذ سياسى نظامى دولت مركزى ايران در گيلان با مقامات ايرانى همكارى خواهد نمود ، تصميم گرفت كه انقلاب گيلان و قيام ميرزا كوچك خان را ريشه‌كن سازد . تئودور روتشتاين وزيرمختار و نماينده‌ى فوق العاده‌ى شوروى در ايران روز 19 شعبان سال 1339 ( 8 ارديبهشت سال 1300 شمسى ) هنگام تقديم استوارنامه‌هاى خود به احمد شاه نطقى ايراد كرد و در پايان نطق خود گفت : « خاطر اعليحضرت همايونى را مطمئن مىسازم كه دولت متبوعه دوستدار نظر به تعهداتى كه در موقع انعقاد قرارداد نموده است ، با نهايت صميميت اقدامات لازمه در تسريع تصفيه‌ى مسئله‌ى گيلان اتخاذ خواهد نمود » . عمليات نظامى عليه متجاسرين گيلان ، بلافاصله پس از تشكيل دولت قوام السلطنه آغاز و قسمت عمده‌ى مازندران از نيروهاى متجاسرين پاك گرديد . احسان اللّه خان در تنكابن از قواى دولتى شكست خورد و مىخواست به روسيه برود اما ميرزا و خالو قربان كه اندكى پيش از آن تاريخ از احسان اللّه خان رنجيده بودند ، بار ديگر به كمك او شتافتند و نيرويى به عده‌ى دو هزار نفر در محور لاهيجان - سفيدرود در برابر نيروى دولتى تجهيز كردند . اين نيرو نيز شكست خورد و بين سران حكومت انقلابى گيلان دشمنى سخت بروز كرد . احسان اللّه خان به باكو گريخت و خالو قربان از ميرزا جدا شد و حيدر عمواوغلى به دست ميرزا به قتل رسيد و چنان‌كه بالاتر اشاره كرديم ، ميرزا به پسيخان در پناه جنگل عقب نشست ( محرم سال 1340 قمرى - مهرماه سال 1300 شمسى ) . زدوخورد نيروهاى دولتى با بقاياى حكومت انقلابى گيلان و ميرزا به طول انجاميد ، كابينه‌ى قوام السلطنه در مجلس دچار تشنج گرديد ولى سردار سپه مقاومت ورزيد و تصفيه‌ى كار گيلان را شخصا برعهده گرفت و با قواى دولتى در اواسط مهرماه 1300 شمسى عازم شمال شد . در جريان كشمكش نيروهاى دولتى با متجاسرين گيلان در تابستان سال 1300 شمسى ( 1339 - 1340 شمسى ) ، سفارت شوروى در تهران در جواب مصاحبه‌ى سعد اللّه خان ، حكمران مازندران ، با خبرنگار روزنامه‌ى ايران و اظهار او كه گفته بود هنوز ارتش سرخ در گيلان متوقف است ، مراتب را تكذيب كرد و سرانجام مقارن حركت سردار سپه به شمال باقيمانده‌ى