على اصغر شميم
605
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
سوسياليست كه به رهبرى سيد محمد صادق طباطبايى و سليمان ميرزا اداره مىشد ، كشاكش در كار بود و سوسياليستها خود داراى دو جناح بودند . جناح چپ كه به سياست شوروى متمايل بود و جناح راست كه محافظهكارى را بر ابراز تمايل آشكار ترجيح مىداد . سوسياليستهاى مجلس چهارم و حزب آنان مستوفى الممالك را براى رياستوزرايى نامزد كرده و اصلاحطلبان يعنى اكثريت مجلس به قوام السلطنه متمايل بودند . بدينترتيب يك اكثريت تقريبا ثابت و يك اقليت غيرثابت در برابر دولت قوام السلطنه در پارلمان وجود داشت و قوام السلطنه با پشتيبانى شاه و اكثريت اصلاحطلبان پارلمان فعاليت خود را در داخل و خارج كشور آغاز نمود . حمله به سيد ضياء الدين و مسببين كودتا با ابراز احساسات شديد ضد انگليسى در جرايد بزرگ آن روز ايران توأم بود . لرد كرزن وزير امور خارجهى بريتانيا در تاريخ 26 ژويىه 1921 ( ذيقعده 1339 قمرى - مردادماه 1300 شمسى ) در مجلس مبعوثان انگلستان نطقى دربارهى ايران ايراد و خود را دوست ديرين و غمخوار ايران و طالب ترقى و سعادت ملت ايران قلمداد كرد . انعكاس نطق لرد كرزن در مطبوعات ايران موجى از خشم و نفرت عمومى ملت ايران را عليه لرد مزبور و سياست جنايتكارانه بريتانيا برانگيخت و در جرايد تهران ، بهويژه روزنامههاى ستارهى ايران و ايران مقالات تند و زنندهاى عليه بريتانيا و سياست خارجهى آن دولت در ايران انتشار يافت . در يكى از مقالات مهيج و آتشين روزنامهى ستارهى ايران ، پس از حمله به لرد كرزن و مقايسه بين پيمان فوريه 1921 ايران و شوروى با قرارداد سال 1919 ايران و انگليس و تجليل از پيمان اولى و تخطئهى قرارداد دومى چنين نوشته شده بود : « انگلستان با بستن قرارداد 1907 و اولتيماتوم 1911 و قرارداد 1919 ، تشكيل پليس جنوب ، فرستادن مستر ارميتاژ اسميت ، اشغال خاك ايران به وسيلهى سربازان هندى ، جلوگيرى از اصلاحات و قرضههاى خارجى و عمليات نمايندگان خود در ايران به ملت ايران فهماند كه به پيشرفت و عظمت و قدرت ايران علاقه ندارد بلكه براى توسعهى سياست استعمارى خود مىخواهد ايران را به صورت كشورى شبيه به مصر درآورد . دولت انگليس مىخواهد ايران داراى ارتشى منظم ولى مانند پليس جنوب تحت فرماندهى افسران انگليسى و مطيع اوامر دولت هند ( حكومت انگليسى هند ) باشد . اين دولت مايل است وضع مالى ايران صحيح و رضايتبخش ولى مانند مصر زير سرپرستى دولت انگلستان و به دستور مستشاران و مديران انگليسى اداره شود » . روزنامهى تايمز لندن در شمارهى 20 اوت 1921 ( ذيقعده 1339 قمرى ) دربارهى انعكاس