على اصغر شميم
60
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
فتحعلى شاه 20 توپ سبك صحرايى در مدت 8 ماه فراهم آورد . بنتان و لامى مأمور شدند كه در اردوى عباس ميرزا خدمت كنند . افواج سمنانى و مازندرانى در تهران و 20 هزار پياده آذربايجانى در تبريز و 14 هزار نفر سرباز در اصفهان تحت تعليم نظامى افسران فرانسه قرار گرفتند و بعد از يكسال عده سپاه تعليم ديده به 35 نفر هزار رسيد كه با سواران چريك اردوى عباس ميرزا متحدا در جنگهاى قفقازيه شركت كردند . تعليماتى كه از طرف افسران فرانسوى به سربازان ايرانى داده مىشد با مشكلاتى كه از حيث اختلاف روحيه و فكر و اخلاق در ميان بود ، به كندى پيش مىرفت و علاوه بر آن چون منظور عمده فتحعلى شاه و عباس ميرزا ، آشنا ساختن افراد سپاه به فنون جنگ پيادهنظام و استعمال تفنگهاى جديد بود و از طرف ديگر فشار شديد روسها در جبهه قفقازيه سرعت عمل را در تعليم سربازان ايجاب مىكرد ، همينكه يك فوج دو سه ماهه تحت تعليم قرار مىگرفتند و مختصر آشنايى با اصول استعمال تفنگهاى جديد حاصل مىكردند ، از طرف عباس ميرزا به جبهه جنگ احضار مىشدند و به همين جهت افسران فرانسوى در حقيقت به تشكيل سپاه كامل العيار جديد در ايران موفق نشدند . علاوه بر آن - به شرحى كه خواهد آمد - هيئت اعزامى فرانسه نتوانست به عمليات خود در ايران ادامه دهد و سالى برنيامد كه بنا به پيشآمدهاى سياسى ، گاردان با همراهان خود ايران را ترك گفت و افسران انگليسى جانشين آنان شدند . سپاهى كه هنوز به تعليمات نظام فرانسه كاملا آشنا نشده بود ، كمى بعد از خروج گاردان تحت تعليم افسران انگليسى قرار گرفت . عدم كاميابى گاردان و علل آن فتحعلى شاه بعد از آنكه عهدنامه فينكناشتاين را امضاء كرد ، عسكر خان افشار ارومى را به نمايندگى سياسى به دربار ناپلئون فرستاد و براى آنكه صميميت خود را نسبت به ناپلئون ابراز نمايد و گاردان را در اجراى دستور نظامى امپراتور براى تعليم افواج ايرانى تشويق كند ، فورا سفير خود را از بمبئى ( هند ) احضار كرد و امر داد تا كليهى انگليسها را از خاك ايران برانند و جزيره خارك را به فرانسويان بدهند . گاردان نيز مراتب را به وزير خارجه ناپلئون اطلاع داد و - چنان كه اشاره شد - افسران خود را به تعليم سربازان و تهيه توپخانه سبك گماشت . گاردان با تعليمات سرى و دستور العملهاى وزارت خارجه فرانسه ، سپاه ايران را براى مقابله با دشمن فرانسه يعنى دولت روس مجهز مىكرد و مهندسين هيئت مشغول نقشهبردارى از راههاى ايران مركزى و جنوبى و بنادر خليجفارس بودند ولى از طرف ديگر بر اثر ملاقات