على اصغر شميم

597

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

برد و چه بر سرش خواهند آورد . هركس كه سرش به كلاهش ارزيد ، آن روز گرفتار شد ، مگر كسى كه اميد هم‌فكرى به او مىرفت و يا از دستگير كردن او خائف بودند و نمىشد او را به عقيده‌ى حضرات در عداد « خائنان » قرار داد و اين قبيل اشخاص انگشت‌شمار بوده‌اند از قبيل صمصام السلطنه و خوانين بختيارى و مستوفى الممالك و موتمن الملك و امثال آن‌ها . . . و بالجمله در يك هفته قريب هشتاد نفر ناجور و از هر دسته و هر طبقه و صنف به محبس افتادند و غالب آن‌ها را در عمارت قزاقخانه مشرف به ميدان مشق قديم حبس كرده و از تنگى مكان هر دسته را در اطاقى جاى داده بودند » . « روز پنجشنبه 15 ( جمادى الثانى ) مطابق 7 حوت ، از دفتر رئيس الوزرا به من تلفن شد و مرا به عبارت « گالارى » احضار كردند . رئيس الوزرا با كلاه‌پوست تركىمانند و سردارى در آخرين اطاق جنوبى مرا پذيرفت هنوز دولتى انتخاب نكرده بود . در ملاقات با ايشان « دست‌خوش » گفته شد . رئيس دولت اظهار داشت : اگر من كودتا نكرده بودم ، مطمئن باشيد كه مدرس كودتا كرده ، همه‌ى ما را به دار مىآويخت » . آنچه درباره‌ى توقيف اشخاص و رجال و متمولين و پولداران تهران در منابع تاريخى مربوط به اين دوره نوشته شده است ، امر خارق العاده‌اى نيست بلكه اقتضاى طبيعت هر كودتايى اين است كه از هرگونه فعاليت سياسى و تخريبى عوامل و عناصرى كه ممكن است موانعى در راه پيشرفت به سوى هدف كودتا ايجاد كنند ، جلوگيرى شود . سيد ضياء الدين نيز همين كار را كرد : جرايد را بست ، ادارات دولتى را تا چند روز تعطيل نمود ، رجال سرشناس و مخالفين سياسى خود را توقيف نموده و ضمن اعلام حكومت نظامى در تهران بيانيه‌اى به امضاى رضا صادر نمود كه با جمله‌ى حكم مىكنم آغاز شده بود و هرچند كه به علت خشن بودن لحن اعلاميه آن را جمع‌آورى كردند لكن مقررات سخت حكومت نظامى ، به‌ويژه در مورد اجتماعات و مطبوعات به شدت اجرا شد و سرانجام روز دوشنبه 19 جمادى الثانى برابر با دهم اسفند 1299 شمسى سيد ضياء الدين كابينه‌ى خود را به شرح زير به حضور احمد شاه معرفى كرد : سيد ضياء الدين : رئيس الوزرا و وزير داخله ؛ نير الملك ( هدايت ) : وزير معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه ؛ مدبر الملك ( جم ) : وزير خارجه ؛ ميرزا عيسى خان : وزير ماليه ؛ دكتر مؤدب الدوله ( نفيسى ) : وزير صحيه و خيرات عمومى ؛ مشير معظم ( خواجوى ) : وزير پست و تلگراف ؛ موقر الدوله : تجارت و فوايد عامه ؛