على اصغر شميم

590

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

II از كودتاى سال 1299 تا آبان‌ماه سال 1304 شمسى ( جمادى الثانى سال 1339 تا ربيع الثانى سال 1344 قمرى ) كابينه‌ى مشير الدوله مشير الدوله كه پس از سقوط وثوق الدوله از روز 18 شوال 1338 تيرماه 1299 شمسى روى كار آمده بود ، براى تسكين افكار عمومى و از ميان بردن عللى كه موجب سقوط كابينه‌ى وثوق الدوله گرديد ، اعلام نمود كه قرارداد دولت گذشته با انگلستان يعنى قرارداد 1919 موقوف الاجرا خواهد ماند . سپس با احمد شاه كه تقريبا يك ماه پيش از آن تاريخ از سفر دوم خود به اروپا ، به ايران بازگشته بود ، بر خلاف وثوق الدوله رويه‌ى سازش و همكارى را برگزيد و شاه و نخست‌وزير دست به دست هم دادند و براى دفع خطر بلشويك‌هاى گيلان كه تا قسمتى از مازندران نيز پيش رانده بودند نيروى قزاق را به كار انداختند . يكى از اقدامات اوليه‌ى دولت جديد ، چنان‌كه بالاتر گفته شد ، اعزام مخبر السلطنه به استاندارى آذربايجان بود و او با مهارت و تجربيات سياسى خاصى كه داشت پس از ورود به تبريز با دموكرات‌ها كنار آمد ، به شرحى كه گفتيم به كمك قزاق‌ها به قيام خيابانى پايان بخشيد . اقدام ديگر مشير الدوله ، دنبال كردن شكايت ايران از روسيه شرورى در مجمع اتفاق ملل و طرح تقاضاى ايران از مجمع براى بيرون راندن نيروهاى شوروى از خاك ايران بود كه قبلا به وسيله‌ى كابينه وثوق الدوله آغاز گرديده بود ولى با مقتضيات سياسى آن عصر اروپا و عدم عضويت شوروى در مجمع اتفاق ملل و بىاعتنايى فرانسه ، عضو مهم و مؤثر مجمع ، به دعاوى و شكايت ايران اين اقدام به نتيجه نرسيد . انگلستان براى آنكه بتواند در فرصت مناسب ديگرى مقاصد خود را پيش ببرد ، در اين موقع كه قرارداد 1919 موقوف الاجراء گرديده و نيروهاى قزاق ايران و نيروى انگليسى در محور قزوين - رشت با نيروهاى بلشويك‌ها در حال نبرد بودند و اميد موفقيتى مىرفت ، هيئت نظامى خود را به غير از كلنل اسمايس ، از ايران فراخواند و ارميتاژ اسميت نيز از كار كنار گرفت و نيروهاى انگليس خراسان را تخليه كردند و به هندوستان بازگشتند و مقدارى مهمات و اسلحه‌ى موجود خود را به دولت ايران فروختند كه تحويل ژاندارمرى خراسان و مايه‌ى نيرومندى آن قوا گرديد .