بتوانند راه خود را تا رسيدن به هدف نهايى دنبال كنند ؟ حوادث آينده ، كه شرح آن‌ها خواهد آمد ، جواب اين پرسش‌ها را روشن خواهد ساخت . آنچه در اين مورد بايد تذكر دهيم ، اين است كه هيچ نويسنده و مورخى حق ندارد اقدامات ميهن‌دوستانه‌ى خيابانى و كوچك جنگلى و پسيان و امثال آنان را تخطئه كند و اين مردان شريف از جان گذشته را در رديف اسماعيل آقا سميتقو و ماشاء اللّه خان كاشى يا فئودال‌ها و شيوخ متمرد گردنكشى چون شيخ خزعل و سران ايلات لر و قشقايى و امثال آنان قرار دهد . اقدامات خيابانى از روز 16 سال 1338 قمرى با كمك سردار انتصار ، رئيس نظام و برخى از ياران فرهنگى او مانند فيوضات سرپرست فرهنگ تبريز و اسماعيل اميرخيزى آغاز گرديد و يكى از زندانيان سياسى را از زندان كلانترى نجات داد و روز به بعد عده‌اى از مجاهدين قديم و بعضى از دموكرات‌ها به خيابانى پيوستند و دانش‌آموزان مدارس به بازارها ريخته و دكان‌ها و مغازه‌ها را تعطيل كردند و چون سربازان و پاسبانان شهربانى چند ماه حقوق نگرفته بودند ، آنان را براى دريافت حقوق خود به مركز قيام خيابانى ( اداره‌ى روزنامه‌ى تجدد ) دعوت نمودند و بدين‌ترتيب ارتباط پاسبانان با مركز شهربانى قطع گرديد و مردم به اداره‌ى شهربانى ريختند و رئيس سوئدى شهربانى به نام كاپيتن بيورلينگ « 1 » و همراهانش به دستور امين الملك نايب الاياله بدون مقاومت شهربانى را ترك گفته به باسمنج ( خارج تبريز بر سر راه تبريز به تهران ) رفتند تا به وسيله‌ى تلگراف با تهران تماس بگيرند . بدين‌ترتيب شهربانى و سررشته‌ى امور شهر به دست خيابانى افتاد و روز پنجشنبه 18 رجب 1338 قمرى ( 19 فروردين 1299 شمسى ) بيان‌نامه‌ى زير از طرف « هيئت‌مديره اجتماعات » به دو زبان فارسى و فرانسه صادر شد : « آزاديخواهان شهر تبريز ، به واسطه‌ى تمايلات ارتجاعى كه در يك سلسله اقدامات ضد مشروطيت حكومت‌هاى محلى تجلى مىنمود و در مركز ايالت آذربايجان با يك طرز انديشه بخشى قطعيت گرفته بود ، به هيجان آمده با قصد اعتراض و پروتست شديد و متين قيام نموده‌اند » . « آزاديخواهان تبريز اعلام مىكنند كه تماميت پرگرام آنان عبارت است از تحصيل يك اطمينان تام و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت ، رژيم آزادانه‌ى مملكت را محترم و قوانين اساسيه را كه چگونگى آن را معين مىنمايد ، به‌طور صادقانه مرعى و مجرى دارد . آزاديخواهان كيفيت فوق العاده باريك وضعيت حاضره را تقدير كرده مصمم هستند كه نظم و آسايش را ، به

--> ( 1 ) - Captain Biurling