على اصغر شميم
548
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
دربارهى مزايا و فوايد دولت با شركت نفت انگليس و ايران سخن مىگفت ، رمزى مكدونالد ، پيشواى حزب كارگر ، ضمن نطقى شديدا به سياست دولت بريتانيا حمله كرد و گفت : « دولت مدعى مىباشد كه قرارداد آن با شركت نفت يك قرارداد تجارى است ولى اين بر خلاف حقيقت است زيرا اگر اموال و اثاثيه شركت نفت در ايران از طرف بختيارىها و ساير طوايف مورد تجاوز و حمله قرار گيرد ، شركت قادر به اين نخواهد بود كه نفت لازم را به وزارت دريادارى تحويل دهد و آن وقت است كه امپرياليستها به صدا درآمده و دولت را به حمايت از شركت تشويق مىكنند و آن را وادار به اين مىكنند كه در امور داخلى ايران دخالت نمايد » . « سياست شركت نفت در ايران روش استعمارى دارد و به استقلال ايران لطمه وارد مىآورد ، زيرا شركت به وسيلهى پرداختهايى كه به بختيارىها و عربهاى خوزستان مىنمايد تا اموال وى را حفظ نمايند ، قدرت حكومت مركزى را متزلزل مىسازد و حكومتهاى خان خانى و ايلى را ترويج مىنمايد . من به دولت پيشنهاد مىكنم كه از چنين سياست امپرياليستى دست بردارد و دولت مركزى ايران را تقويت نمايد تا دولت ايران مسئوليت حفظ اموال شركت را به عهده گرفته و در آينده مواقعى پيش نيايد كه دخالت دولت انگليس را در امور داخلى ايران ايجاب نمايد « 1 » » . در آن جلسه سرادواردگرى « 2 » وزير خارجهى انگليس و عاقد قرارداد تقسيم ايران در سال 1907 با روسيهى تزارى و نيز عاقد قرارداد تقسيم ايران در سال 1915 ميلادى با آن دولت ، به نمايندگان مجلس اطمينان داد كه هيچگاه دولت بريتانيا احتياجى به مداخله در امور داخلى ايران پيدا نخواهد كرد و براى حفظ لولهى نفت و تأسيسات و اموال شركت ، در صورت لزوم دو تيپ سرباز مىتواند امنيت را در آن ناحيه برقرار نمايد و اين قرارداد خدشهاى به استقلال و تماميت ايران وارد نمىسازد . مجلس مبعوثان سرانجام پيشنهاد دولت را تصويب كرد . دولت بريتانيا ، عليرغم رمزى مكدونالد ، نه تنها دولت مركزى ايران را كه در بحران انقلاب بزرگ با هزاران مشكل سياسى و مالى روبرو بود ، تقويت نكرد بلكه ، چنانكه در فصول پيش گفته شد ، با تظاهر به پشتيبانى از مشروطهطلبان در خفا با روسيهى تزارى همداستان گرديد و تا توانست در تضعيف دولت جوان مشروطه كوشيد . در جريان جنگ نيز بار ديگر ايران را
--> ( 1 ) - متأسفانه اين موارد كه دولت بريتانيا را به مداخله در امور داخلى وادار مىساخت ، مكرر پيشآمد و جاى تعجب است كه كشتىهاى جنگى بريتانيا براى جلوگيرى از اعمال حاكميت ملى ايران بر منابع نفت خود در سال 1330 شمسى به دستور دولت كارگرى انگليس به آبهاى ايران رهسپار شدند . ( 2 ) - Sir Edware Grey