على اصغر شميم
547
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
در حقيقت سياست عمومى شركت و در نتيجه سياست نفت ايران را در دست گرفت . انتشار خبر مدخل رسمى دولت انگليس در امر نفت ايران در اروپا و ايران موجب اعتراضات شديدى گرديد كه دامنهى آن به مجلس مبعوثان انگلستان نيز كشيد . دولت ايران از طريق وزارت امور خارجه به اين امر اعتراض نمود ولى سفارت بريتانيا در تهران جواب داد كه « اين معامله فقط ترتيب براى فروش نفت است و به هيچوجه دولت انگليس نه در اداره كردن امور شركت و نه در روابط تجارى و سياسى شركت با دولت ايران دخالتى نخواهد داشت » . در صورتى كه حقيقت امر غير از اين بود و چنانكه گفتيم ، دولت بريتانيا حتى بر خلاف تعهد ظاهرى خود ، در برابر شكست در امور بازرگانى و عادى شركت نيز مداخله داشت . انقلاب آرام و تغيير رژيم سياسى ايران و آزادى مطبوعات و قلم ، مسئلهى نفت جنوب را بر سر زبانها انداخته بود ، اما در آن موقع هنوز دولت ايران فقط با يك شركت بازرگانى طرف بود و مردم اطلاعات كاملى از وضع نفت و اقدامات شركت نداشتند . به همين جهت در جلسهى مورخ پنجم ذىحجه 1334 قمرى وزير معادن ايران براى اداى جواب به پرسشهاى نمايندگان دربارهى نفت و روابط شركت با دولت ايران حاضر شد . امتيازنامه در جلسه خوانده شد و در حين خواندن فصول امتيازنامه دارسى ، وزير معادن به سؤالات نمايندگان كه اكثر نمودارى از سوءظن آنان نسبت به عمليات شركت بود ، پاسخ مىداد و سرانجام يك كميسيون شش نفرى براى رسيدگى به امتياز نفت از طرف مجلس معين شدند . در ميان اعتراضاتى كه به مداخلهى انگلستان در امر نفت جنوب ايران شده است ، اعتراض شيخ محمد خيابانى و رمزى مكدونالد « 1 » پيشواى حزب كارگر انگليسى قابلتوجه است و ما آن را عينا از كتاب « پنجاه سال نفت ايران » نگارش مصطفى فاتح نقل مىكنيم : شادروان خيابانى در يكى از نطقهاى پرهيجان خود در تبريز چنين گفت : « امتيازى كه به دارسى داده شده نبايد به دولت امپراتورى انگلستان منتقل شود كه موجب پريشانىها و نگرانىهاى ايران بوده است . اين معامله نادرست و خائنانه بوده زيرا دولت انگلستان هيچگاه توفيق نمىيافت چنين امتيازى را مستقيما از دولت ايران تحصيل كند و بنابراين دارسى را به ميان آورد كه او را وسيلهى تحصيل امتياز قرار داده و صورت شوم امپرياليزم خود را پشت سر او پنهان دارد . اين عمل خدعهآميز و نادرست و حيلهگرانه بوده است . در سال 1914 ميلادى در يكى از جلسات مبعوثان انگليس كه چرچيل وزير دريادارى
--> ( 1 ) - Ramsay Mac Donald