على اصغر شميم

546

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

مالى آلمان و با مساعدت مالى آلمان كه آن زمان به متحد خود عثمانى نيز كمك مالى مىداد ، هسته‌ى نيرومندى براى مبارزه با متفقين و يا دست‌كم براى دفاع از ولايات غرب ايران در برابر نيروهاى روسيه تزارى به‌وجود آورد ، اما به زودى بين زعما و سران دو حزب دموكرات و اعتدالى از يك طرف و بين مقامات عثمانى و آلمان از طرف ديگر اختلاف‌نظر و عقيده پديد آمد و عثمانىها به متحد خود آلمان اعتراض مىكردند كه چرا مستقيما با افراد و محافل ملى ايران تماس گرفته است و حال آنكه مىبايستى روابط خود را با حكومت ملى به وسيله مقامات دولت عثمانى برقرار سازد . از سران زعماى دولت ملى بعضى با نظر عثمانىها موافق بودند ولى اكثر آنان مىگفتند كه به اعتماد مواعيد دولت آلمان نهضت كرده‌ايم و به صميميت ترك‌ها اطمينان نداريم و بايد با آلمان‌ها به‌طور مستقيم هم‌عهد و هم‌پيمان شويم . چون نظر دولت مستوفى الممالك اين بود كه ايجاد روابط مستقيم با آلمان امكان‌پذير نيست و به فرض ايجاد چنين روابطى ، به علت دورى آلمان از ايران و ابهامى كه در روابط ايران و عثمانى در آن حال وجود داشت ، نهضت ملى بدون دخالت مستقيم ترك‌هاى عثمانى نمىتوانست از روابط خود با آلمان استفاده كند ، سليمان ميرزا ، ليدر حزب دموكرات كه طرفدار جدى عقد پيمان با آلمان‌ها بود ، در آن كشمكش سياسى شكست خورد . در گيرودار مبارزه‌ى سياسى دو حزب دموكرات و اعتدالى كه دولت ملى و مسئله‌ى مهاجرت را زير نفوذ خود قرار داده بود ، نيروهاى روسيه‌ى تزارى در خانقين نيروى دولت ملى را شكست دادند و اين شكست و مواجه شدن با خطر ، به مبارزه دو حزب پايان بخشيد و زعماى احزاب دموكرات و اعتدالى باهم كنار آمدند و هر دو حزب را منحل كردند و اين حالت تا انقلاب اكتبر روسيه و بازگشت سپاه روسيه از ايران باقى بود تا اينكه بار ديگر دو حزب مزبور در تهران از نو داير گرديدند . نفت جنوب در فصل چهاردهم اين كتاب ، چگونگى تحصيل امتياز بهره‌بردارى از نفت جنوب را به وسيله‌ى ويليام ناكس دارسى از مظفر الدين شاه قاجار به تفصيل شرح داديم و ماجراى نفت به اينجا رسيد كه دولت بريتانيا بنابر پيشنهاد وزارت دريادارى آن كشور درصدد برآمد كه از شركت نفت انگليس و ايران سهامى به‌دست آورد و اين فكر هرچه دنيا به آستانه‌ى جنگ جهانى اول نزديك‌تر مىشد ، بيشتر قوت مىگرفت و سرانجام دولت انگليس طبق قانونى كه در سال 1914 در مجلس مبعوثان آن كشور به تصويب رسيد ، به وسيله‌ى خريدارى سهام عادى و ممتاز و عقد قرارداد خريد نفت از شركت مزبور و تعيين مديران شركت از طرف دولت بريتانيا