على اصغر شميم

533

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

است ، به وسيله‌ى ژاندارم‌ها به تصرف دولت درآورد ، با شوستر مخالفت مىورزيدند . يكى از اقدامات مفيد شوستر اين بود كه چون به نيروى قزاق اعتماد نداشت ، يك گارد ژاندارم مخصوص گمرك و ماليه تأسيس كرد و فرماندهى آن را به ميجر . س . ب . استوكس « 1 » وابسته‌ى نظامى سابق بريتانيا در ايران سپرد . اما روسيه با اين انتصاب به شدت مخالفت ورزيد و دولت بريتانيا كه هنوز در طرق همكارى با روسيه‌ى تزارى گام برمىداشت ، به استوكس امر كرد كه ايران را ترك گويد و به هندوستان برود . بدين‌ترتيب شوستر در نخستين اقدام خود با كارشكنى دو دولت همسايه و مخالفت علنى روسيه مواجه گرديد . دو تن از وزيران كابينه يعنى ابراهيم حكيمى وزير ماليه و وثوق الدوله وزير امور خارجه نيز با شوستر ميانه‌ى خوبى نداشتند و اصولا وزيران و درباريان و حتى ناصر الملك ، نايب السلطنه هم بدان علت كه شوستر ، برحسب انجام‌وظيفه ، از اسراف و تبذير و ولخرجى دولت جلوگيرى مىكرد ، با اختيارات او مخالفت مىورزيدند . در اين موقع كه دولت روسيه نخستين فشار سياسى خود را براى اخراج شوستر از ايران به دولت و مجلس شورا وارد مىساخت ، چيزى به پايان دوره مجلس دوم نمانده و مسلم بود كه در نبودن مجلس تنها سد راه روس‌ها براى رسيدن به هدف‌هاى سياسى و نظامى آنان ، از ميان برداشته مىشد . به همين جهت بر اثر كوشش و فعاليت حزب دموكرات انقلابى ، مجلس شوراى ملى كه مىبايستى در دوم ذيقعده 1329 تعطيل شود ، رأى داد كه مدت شش ماه ، بر دوره‌ى اجلاسيه مجلس دوم افزوده شود و به قول كسروى : « از آنجا كه نبودن مجلس را در چنان هنگامى كسى نمىخواست ، اين است كه نمايندگان چندان دربند قانون نبوده ، همگى رأى به افزودن شش ماه بر زمان مجلس دادند » . شوستر كه ناگزير شده بود به خدمت ميجراستوكس انگليسى در گارد ژاندارم خزانه پايان دهد و با آن‌كه مىدانست علىرغم همكارى ظاهرى ميان روس و انگليس در ايران ، آن دو دشمن و رقيب سياسى يكديگرند ، بار ديگر يك نفر انگليسى را در خزانه به خدمت گماشت و كسروى اقدام شوستر را در اين زمينه چنين توجيه كرده كه او مىخواسته است بدان وسيله پشتيبانى ملت و محافل ملى و مطبوعاتى انگلستان ، نه دولت انگليس را به خود جلب كند تا بتواند در برابر فشار روسيه تزارى بايستد . دولت تزارى روس ضمن فرستادن دومين اولتيماتوم ( اتمام حجت ) به مجلس شوراى ملى و دولت درباره‌ى اخراج شوستر ، نيروهاى خود را در آذربايجان و ايالات شمالى و خراسان به

--> ( 1 ) - Major C . B . Stokes