فصل پنجم روابط ايران با فرانسه و انگليس مقدمه قدرت يافتن ناپلئون اول و فتوحات او يكى از وقايع برجسته تاريخ اروپاست . جهانگشاى مزبور بعد از آنكه فرانسه را از خطر تجزيه كه بعد از انقلاب آن را تهديد مىكرد ، نجات بخشيد سربازان انقلابى فرانسه را از سرحدات آن كشور خارج نمود و با فتوحات خود وضع سياسى اروپا را برهم زد . اين لشكركشىها دو اثر عمده بخشيد : يكى نشر افكار انقلابى در كشورهاى اروپاى مركزى كه ملل آن‌همه زير سلطه حكومت استبدادى سر مىكردند . ديگر ترقى و عظمت بىنهايت فرانسه و برهم خوردن موازنه قوا در اروپا . از تأثيرات اولى ، انگلستان كه خود از مدت‌ها پيش حكومت مشروطه داشت ، زيانى نمىديد ولى از ترقى حيرت‌انگيز قدرت فرانسه و تغيير وضع سياسى دول اروپاى مركزى و غربى بيمناك و به همين علت بود كه اتحاديه‌هاى متعدد بر ضد ناپلئون در اروپا تشكيل داد و با تظاهرات سياسى خويش پرده از روى نيات و مقاصد دولت بريتانياى كبير برداشت و خود را بزرگ‌ترين دشمن ناپلئون قلمداد نمود . در جنگ‌هاى بعدى همه جا سپاه جوان ناپلئون فاتح بود . امراى آلمان ، سلاطين پروس ، امپراتوران اطريش ، سلاطين محلى ايتاليا و پادشاه اسپانيا همه در برابر مقاصد ناپلئون تسليم شدند ولى انگلستان پايدارى و مقاومت شديد نشان داد و در جنگ‌هاى دريايى نيروى فرانسه را نابود ساخت . ناپلئون براى آنكه قواى دريايى آن دولت را از آب‌هاى اروپا دور سازد و در صورت امكان به جزاير بريتانيا حمله برد ، نقشه‌اى طرح كرد به اين ترتيب كه سپاه فرانسه به كمك عثمانى و از راه ايران به هندوستان مستعمره انگليسى حمله ببرد . در اين صورت انگلستان ناچار براى حفظ آن مستعمره نيروى دريايى و بيشتر قواى برّى خود را در اقيانوس