على اصغر شميم
500
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
چنانكه اشاره كرديم ، فجايع محمد على شاه و هواداران رژيم استبداد در محافل سياسى و مطبوعاتى و ميان مردم آزادهى ممالك اروپا انعكاس نامطلوبى داشت و از همه مهمتر عكس العملى بود كه آزادىخواهان روسيه و محافل پارلمانى انگلستان در برابر اين حوادث از خود نشان دادند . بهطورى كه دكتر ملكزاده نوشته است ، سران آزاديخواه روسيه كه در كشورهاى اروپاى مركزى و غربى پراكنده بودند ، بهويژه لنين رهبر و تئوريسين سوسياليستهاى افراطى با مهاجران آزاديخواه ايران كه به اروپا رفته بودند ، روابط دوستانه برقرار كرد . به پيروان خود در قفقازيه دستور فرستاد كه با مشروطهخواهان ايران يارى و همكارى كنند و نيز در روزنامهى خود مقالاتى چند از فجايع دربار ايران و محمد على شاه نوشت و مردم آزادهى جهان را به كمك مشروطهخواهان ايران دعوت كرد . اما در برابر دولت انگليس كه آزادى و رژيم جديد ايران را فداى مطامع سياسى و دوستى خود با روسيهى تزارى كرده بود ، عدهاى از نمايندگان مجلس عوام انگليس و جمعى از آزادمردان آن كشور چنان از فجايع روسها و محمد على شاه متأثر شدند كه در مجلس عوام كميسيونى تشكيل دادند و سياست دولت متبوع خود را در ايران مورد انتقاد شديد قرار دادند . سخنرانى و ناطق كميسيون مزبور در مجلس عوام ، ضمن سخنرانى بليغ و مهيج خود « رويهى دولت انگليس را در سياست ايران ظالمانه و بر خلاف اصول عدالت و انصاف اعلام نمود و از نمايندگان مجلس عوام درخواست كرد كه كارى بكنند كه دولت روس و انگليس دست از گريبان ملت ايران بردارند و آنها را در كار خودمختار بگذارند » . دورهى كوتاه كامروايى شاه محمد على شاه پس از پيروزى ناپايدار خود ، لياخوف را به فرماندارى نظامى تهران منصوب و براى جلوگيرى از پناهنده شدن آزادىخواهان و مليون به سفارتخانههاى خارجى و نيز براى آنكه بر مشروطهخواهان دست يابد ، فرمان عفو عمومى صادر كرد . صدور عفو عمومى و برقرار شدن حكومت نظامى در تهران موجب آن گرديد كه عدهاى از آزادىخواهان سادهدل از مخفىگاه خود بيرون آيند و به دست مأمورين استبداد گرفتار شوند . بدينترتيب عدهى ديگرى از مردان آزادهى ايران به دست دژخيمان استبداد افتادند و جان خود را فدا كردند . متن اعلاميهى لياخوف فرماندار نظامى تهران و در حقيقت فرماندهى كل قشون ايران چنين بود : « براى اطلاع عموم مطالب ذيل شمرده مىشود : 1 - استقرار نظم در شهر مخصوصا به بريگاد قزاق اعليحضرت همايونى و ژاندارمرى و افواج خلج و زرند محول گرديده است .