على اصغر شميم

50

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

محمود پسر تيمور شاه درانى كه از جانب برادر خويش زمانشاه بر هرات حكومت داشت ، مقارن با وفات آغا محمد خان دم از استقلال زد و زمانشاه به وسيله يكى از سرداران خود او را از هرات بيرون راند . وى با فرزند خويش كامران از راه سيستان و اصفهان و كاشان عازم تهران گرديد و در رمضان سال 1212 هجرى وارد پايتخت شد و بعد از يك ماه توقف فتحعلى شاه او را به كاشان فرستاد و سال بعد برحسب تقاضاى محمود او را به حكومت هرات منصوب و بعضى از سران سپاه و امراى خراسان را به كمك وى مأمور كرد . محمود مدتى در حوالى هرات و قصبه فراه يا قيصر ميرزا پسر زمانشاه در كشمكش بود . عاقبت سپاه افغانى وى ، او را رها كردند و محمود بار ديگر از راه خراسان به يزد آمد و از فتحعلى شاه استمداد نمود و به سعى و كوشش سرداران خراسان در سال 1216 هجرى در هرات به حكومت منصوب شد و تا سال 1218 از طرف فتحعلى شاه بر آن شهر حكومت مىكرد . در آن سال برادر او شاه شجاع بر هرات مستولى گرديد و محمود ميرزا بار ديگر به حكام خراسان و امراى بلخ و بخارا متوسل شد . كشمكش سر حكومت هرات بين شاه شجاع و محمود ميرزا تا سال 1224 هجرى ادامه داشت تا آنكه در اين سال محمود بر قندهار و هرات مستولى شد و تا سال 1245 هجرى تحت حمايت دربار ايران و فرمانفرماى خراسان بر افغانستان سلطنت راند و در تمام اين مدت گرفتارى ايران به جنگ‌هاى قفقازيه و بروز بعضى اختلافات سرحدى با دولت عثمانى مجالى براى توجه دربار به امر هرات باقى نگذاشت . در سال 1245 كامران ميرزا فرزند محمود ميرزا به حكومت رسيد و از فرمان حكومت مركزى ايران سرپيچيد . عباس ميرزا نايب السلطنه وليعهد قاجار بعد از ختم جنگ‌هاى ايران و روسيه مأمور سركوبى كامران ميرزا شد . پس از ورود به مشهد در سال 1249 فرزندان خود محمد ميرزا و خسرو ميرزا را با بعضى از سران سپاه مأمور فتح هرات كرد . سپاه ايران كه عده آن بيش از 35 هزار نفر بود به جانب هرات پيش رفت و كامران ميرزا در اولين تصادم با نيروى ايران مغلوب و در شهر متحصن شد و سپاه ايران ، هرات را در محاصره گرفت . در اين موقع براى اولين دفعه مدافعين افغانى هرات از حكومت كمپانى انگليس در هند استمداد نمودند و تقاضايشان مورد قبول واقع شد . محمد ميرزا از پدر خود نايب السلطنه كه در مشهد بود ، كمك طلبيد ولى در همان زمان وليعهد وفات يافت ( در تاريخ 10 جمادى الثانى 1249 هجرى قمرى در سن 48 سالگى ) و محمد ميرزا دست از محاصره هرات كشيد و آن شهر را به كامران ميرزا بازگذاشت .