على اصغر شميم
51
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
طغيانهاى داخلى در اوايل پادشاهى فتحعلى شاه برادر وى حسينقلى خان « 1 » و محمد خان زند سر به طغيان برداشتند و فتحعلى شاه مجبور شد كه شخصا به دفع امراى سركش اقدام كند . قيام محمد خان پسر زكى خان زند در جنوب ايران و غلبه او بر اصفهان آخرين جلوه قدرت زنديه بود . وى پس از كشته شدن آغا محمد خان از بصره به فارس آمد و به كمك نجف خان زند كه دليرى بىباك بود سپاهى از افغانها و قبايل لر ، گرد آورد و بر اصفهان مستولى شد ولى سردار او رستم خان زند در حوالى اصفهان از سپاه قاجار شكست خورد و گريخت . محمد خان در اصفهان محصور گرديد و به زحمت از آن شهر گريخت « 2 » و بار ديگر در حدود بروجرد قوايى از طوايف لر فراهم آورد و با عدهاى معدود در برابر حملات شديد 15 هزار سپاه قاجار مقاومت ورزيد و عاقبت در موقعى كه از معركه روى برتافته و عزم بصره داشت ، در دزفول به دست حاكم آن شهر اسير و به امر فتحعلى شاه نابينا و روانه تهران گرديد . حسينقلى خان كه طبعى سركش و ستيزهجو داشت ابتدا از طرف فتحعلى شاه به حكومت كاشان منصوب شد و اندكى بعد به فرمانروايى ايالات جنوبى ايران مأمور گرديد ولى در فارس سر به طغيان برداشت و وزير خود ميرزا نصر اللّه علىآبادى را كه از جانب فتحعلى شاه به وزارت او منصوب شده بود با دو تن از امراى فارس « 3 » نابينا كرد . فتحعلى شاه سليمان خان اعتضاد الدوله را به حكومت آذربايجان كه در آن وقت ميدان كشمكش بين فتحعلى شاه و حكام محلى بود منصوب نمود و خود به جانب اصفهان حركت كرد . در محل ساروق ( قصبهاى است در 40 كيلومترى اراك ) مادر حسينقلى خان از او نزد شاه شفاعت كرد ولى فتحعلى شاه سپاه خود را در كمره به مقابله اردوى حسينقلى خان سوق داد و جنگى شديد بين دو برادر درگرفت ( 28 صفر 1212 هجرى ) سرانجام حسينقلى خان تسليم شد و به حكومت قم منصوب گرديد . ولى بار ديگر سر به طغيان برداشته و فتحعلى شاه او را در اوايل سال 1216 هجرى در قم دستگير نموده به تهران آورد . به امر شاه او را نابينا كردند و پس از يكسال وفات يافت ( 217
--> ( 1 ) - پسر حسينقلى خان جهانسوز شاه بود . ( 2 ) - در آن واقعه نجف خان زند با جمعى از سران سپاه محمد خان دستگير شدند و فتحعلى شاه امر كرد آنان را به وسيله خمپاره به قتل رسانيدند . ( 3 ) - يكى از آن دو تن محمد زمان برادر حاجى ابراهيم خان كلانتر اعتماد الدوله وزير و صدراعظم فتحعلى شاه بود .