على اصغر شميم

482

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

ترقى ، كه از خاك عثمانى گريخته و در پاريس به‌سر مىبردند ، و به عنوان همدردى با آزاديخواهان ايران و نيز به نام همسايگى و همجوارى ، پيام‌هاى محبت‌آميزى براى دار الشورى و انجمن تبريز فرستادند و حتى در نبرد مجاهدين تبريز و خوى با نيروهاى اعزامى محمد على شاه ، بعضى از اعضاى كميته‌ى مزبور دوش به دوش مجاهدين ايران وارد مبارزه شدند . چون سياستمداران انگليس و روسيه دريافتند كه تجاوز نيروى عثمانى به ايران به تحريك دولت آلمان بوده است ، در تهران و استانبول به فعاليت سياسى پرداختند و سرانجام با وارد كردن فشار بر دولت و سلطان عثمانى از تصادم بين نيروهاى ايران و عثمانى جلوگيرى كردند و وزير امور خارجه‌ى ايران به مجلس شوراى ملى گزارش داد كه در نتيجه‌ى كوشش وزارت خارجى و ميانجىگرى روس و انگليس قرار شد كه نيروهاى عثمانى خاك ايران را ترك كنند و اختلاف مرزى دو دولت به وسيله‌ى كميسيونى مركب از نمايندگان ايران و عثمانى و روس و انگليس حل شود . بار ديگر حاجى محتشم السلطنه با هيئتى براى شركت در كميسيون سرحدى عازم آذربايجان شد اما نمايندگان عثمانى در كميسيون شركت نكردند و اين كشاكش سياسى و مرزى تا سال 1329 هجرى قمرى ادامه يافت و نيروهاى عثمانى نيز در نوار مرزى ايران از سلماس تا ساوجبلاغ ( شاهين‌دژ ) باقى ماندند . توطئه‌ى محمد على شاه عليه مشروطه محمد على شاه ، در برابر نيروى مقاومت ملى و فعاليت‌هاى مداوم مليون و آزاديخواهان بيكار ننشسته و پيوسته درصدد توطئه عليه مجلس و در انديشه برانداختن رژيم جديد بود و در همان حال كه در مجلس شوراى ملى چهارمين بار حاضر شده و سوگند وفادارى نسبت به مشروطه ياد كرده بود « 1 » ، با مشاورين روسى و درباريان و عناصر مرتجع روحانى و غيرروحانى مقدمات يك كودتا را فراهم مىساخت و در اجراى نقشه‌ى خود ، به بريگاد قزاق متكى بود . بريگاد قزاق ، هرچند كه ظاهرا ستون اساسى ارتش ايران را تشكيل مىداد ، ليكن با وجود سرگئى ماركويج شاپشال « 2 » مستشار نظامى و رئيس بريگاد و كلنل لياخوف افسر فرمانده‌ى

--> ( 1 ) - به نقل دكتر ملك‌زاده وقتى به محمد على شاه تذكر دادند كه شما در مجلس به قرآن سوگند ياد كردى كه نسبت به مشروطه وفادار باشى ، پس چرا دست به تخريب مجلس زدى گفته بود كه من در موقع اداى قسم ناپاك بودم ، بنابراين قسم من قدر و قيمت ندارد و صحيح نبوده است . ( 2 ) - شاپشال را ادوارد براون يهودى دانسته ولى م . پاولويچ نويسنده‌ى روسى كتاب « انقلاب مشروطيت ايران » نوشته است كه او تبعه‌ى روس و از نژاد قرائى و فارغ التحصيل دانشكده‌ى شرق پترزبورگ مربى محمد على شاه در زمان وليعهدى بوده است .