ننشسته بودند . يكى از اهداف آنان اين بود كه با استفاده از سستى و فتورى كه پس از صدور فرمان مشروطه در فعاليت انقلابى مليون پديد آمده و با اغتنام فرصت از اشغال رهبران و سران آزاديخواهان به تدوين نظامنامه و تهيه‌ى مقدمات افتتاح مجلس شوراى ملى و آرامشى كه در وضع عمومى پايتخت حاصل شده بود ، به يكباره اساس مشروطه را در تهران برهم زنند و پيش از آن‌كه مردم شهرستان‌ها درصدد همكارى و هم‌دردى با مليون تهران برآيند ، به هر وسيله كه باشد ، شاه را به نسخ فرمان وادار كنند . اما سران مليون ، به‌ويژه دو سيد و اطرافيان آنان با نهايت هشيارى و واقع‌بينى مراقب اوضاع و احوال بودند و براى آن‌كه دشمنان آزادى از عامل زمان براى اجراى نيات خود استفاده نكنند ، در تدوين نظامنامه و تهيه‌ى مقدمات انتخابات مجلس شوراى ملى تسريع كردند و حتى ، چنان‌كه خواهيم ديد ، پيش از آن‌كه انتخابات شهرستان‌ها پايان يابد ، همين‌كه نمايندگان تهران برگزيده شدند ، مجلس شوراى ملى را تشكيل دادند و شاه را براى افتتاح مجلس دعوت كردند . افتتاح مجلس شوراى ملى همين‌كه نظامنامه‌ى انتخابات به تصويب رسيد و انتخابات تهران كه با رأى مستقيم صورت گرفت ، پايان يافت با 60 نفر نمايندگان تهران ، مجلس شوراى ملى تشكيل گرديد « 1 » و پايتخت كه قهرمان انقلاب آرام و پيشآهنگ مبارزه براى كسب آزادى بود ، اين حق تقدم را براى

--> ( 1 ) - از 60 نفر نمايندگان تهران ؛ 4 تن از شاهزادگان قاجار ، 4 نفر از علما و طلاب ، 10 نفر از بازرگانان ، 10 تن از مالكان و كشاورزان و 32 نفر از پيشه‌وران و اصناف بودند و بدين‌ترتيب اكثريت با بازاريان و اصناف بود و اين اكثريت پس از انتخاب نمايندگان شهرستان‌ها نيز همچنان حفظ شد . كسروى به دنبال ذكر اسامى نمايندگان تهران قيافه‌ى مجلس را مورد تجزيه و تحليل قرار داده و چنين مىنويسد : در اين فهرست آنچه مىبايد نيك ديد ، نام‌هاى وثوق الدوله و مخبر الملك و ديگر اين گونه لقب‌داران است . اينان مردان به نامى مىبودند و برخى از ايشان از جهان آگاه و خودكسان كاردانى شمرده مىشدند . ما مىپرسيم : آيا اينان را دل به كشور و توده مىسوخت و هواخواه مشروطه مىبودند ؟ اگر چنين است پس چرا در آن كوشش‌ها كه دو سيد و همدستان ايشان در راه رسيدن به مشروطه مىكردند ، اينان همراهى ننمودند و در آن روزهاى سخت كمترين ياورى نشان ندادند ؟ اگر هوادار مشروطه نمىبودند پس چگونه اكنون به دلخواه نمايندگى مجلس را پذيرفتند ؟ پيداست كه اينان را خواسته‌هاى ديگرى در دل مىبوده و جز در پى سودجويى نمىبوده‌اند . در اين هنگام كه رشته‌ى كارها از چنگ دربار درآورده شده و به دست توده مىافتاد ، مردان كاردان و آزموده مىبايست كه به جايى برسد » اما نكته‌ى جالب توجه اين است كه وثوق الدوله و مخبر الملك و محقق الدوله در صف نمايندگان صنف بازرگانان قرار گرفته‌اند و معلوم نيست چگونه بازرگانان تهران به انتخاب آنان به عنوان نمايندگان صنف خويش رضا داده‌اند .