على اصغر شميم
447
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
خود حفظ كرد و پس از تشكيل مجلس با حضور نمايندگان شهرستانها هنگام تدوين قانون اساسى نيز حق تقدم را طى ، اصل ششم آن قانون ، قوت قانونى داد « 1 » . منتخبين تهران لدى الحضور حق انعقاد مجلس را داشته مشغول مباحثه و مذاكره مىشوند . رأى ايشان در مدت غيبت منتخبين ولايات به اكثريت مناط اعتبار و اجراست » . اين اصل و اصول چهارم و پنجم و هفتم و هشتم قانون اساسى و اصل چهل و نهم متمم قانون اساسى در جلسهى مشترك شورا و سنا ( كنگره ) مورخ 26 ارديبهشتماه 1336 شمسى مورد تجديدنظر قرار گرفت و اصل ششم به اين صورت در كنگره تصويب شد : « اصل ششم - پس از آنكه دو ثلث نمايندگان مجلس شوراى ملى در پايتخت حاضر شدند ، مجلس منعقد مىشود » . بدينترتيب حق تقدم پايتخت ، كه در آغاز كار رژيم جديد از لحاظ حفظ اساس و بنيان مشروطه لازم و ضرورى بود ، در سال 1336 شمسى ( سال 1376 هجرى قمرى ) يعنى نيم قرن پس از استقرار مشروطه ، از ميان رفت . روز يكشنبه ، هجدهم ماه شعبان سال 1324 قمرى مجلس شوراى ملى با حضور وزيران و نمايندگان سياسى خارجى و طباطبايى و بهبهانى و چند تن ديگر از علما و مجتهدين تهران در كاخ گلستان به وسيلهى مظفر الدين شاه رسما افتتاح شد و شاه كه با حال بيمارى و نقاهت در مجلس حاضر شده بود ، خطابهاى را كه قبلا تهيه شده بود ، قرائت نمود ولى بنا به نقل ادوارد براون پس از ايراد دو سه جمله از خطابه ، حال رقت قلب بر او دست داد و به گريه افتاد ، نظام الملك دنبالهى خطابه را خواند . قسمتى از خطابهى مظفر الدين شاه را در آغاز اين فصل آوردهايم و اينك قسمتى ديگر از آن را كه تا حدى معرف نيات و افكار مظفر الدين شاه است نقل مىكنيم : « . . . لازم است خاطر شما را به اين نكته معطوف داريم كه تا امروز نتيجهى اعمال هركدام از شماها فقط عايد به خودتان بود و بس ، ولى از امروز شامل هزاران نفوس است كه شماها را انتخاب كردهاند و منتظرند كه شماها با خلوص نيت و پاكى عقيدت به دولت و ملت خود خدمت نماييد و از امورى كه باعث فساد است احتراز نماييد . پس بايد كارى بكنيد كه در پيش خدا مسئول و در نزد ما خجل و شرمنده نباشيد . اين پند و نصيحت ما را هيچوقت فراموش نكنيد و آنى از
--> ( 1 ) - در نخستين روزهاى عمر مجلس شوراى ملى صنيع الدوله برپاست و وثوق الدوله به نيابت رياست اول و امين الضرب به عنوان نايب رئيس دوم انتخاب شدند .