على اصغر شميم
443
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
ميانجيگرى برخاست و از دولت ايران خواست كه به درخواستهاى مردم پاسخ دهد و شورش را بخواباند . شاه كه تا اين زمان از حقايق نهضت انقلابى ، بىاطلاع مانده و آن را يك جريان موقت و زودگذر پنداشته بود ، چون به وسيلهى سفارت از حقيقت اوضاع آگاه شد . روز چهاردهم جمادى الثانى سال 1324 قمرى مطابق با 13 يا 14 مردادماه سال 1285 شمسى فرمان مشروطيت را صادر كرد و اينك عين فرمان كه اصل آن به خط احمد قوام ( قوام السلطنه ) و ممهور به مهر مظفر الدين شاه است ، در اينجا نقل مىشود « 1 » : « جناب اشرف صدراعظم - از آنجا كه حضرت بارىتعالى جل شأنه ، سررشتهى ترقى و سعادت ممالك محروسه ايران را به كف كفايت ما سپرده و شخص همايون ما را حافظ حقوق قاطبهى اهالى و رعاياى صديق خودمان قرار داده ، لهذا در اين موقع كه ارادهى همايون ما بر اين تعلق گرفت كه براى رفاهيت و امنيت قاطبهى اهالى ايران تشييد و تأييد مبانى دولت اصلاحات مقنّنه به مرور در دو اثر دولتى و مملكتى به موقع اجرا گذارده شود ، چنان مصمم شديم كه مجلس شوراى ملى از منتخبين شاهزادگان قاجاريه و علما و اعيان و اشراف و ملاكين و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دار الخلافهى تهران تشكيل و تنظيم شود كه در مهام امور دولتى و مملكتى و مصالح عامهى مشاوره و مداقه لازمه را به عمل آورده به هيئت وزراى دولت خواه ما در اصلاحاتى كه براى سعادت و خوشبختى ايران خواهد شد ، اعانت و كمك لازم را بنمايد و در كمال امنيت و اطمينان عقايد خود را در خير دولت و ملت و مصالح عامه و احتياجات قاطبهى اهالى مملكت به توسط شخص اول دولت به عرض برساند كه به صحهى همايونى موشح و به موقع اجرا گذارده شود . بديهى است كه به موجب اين دستخط مبارك ، نظامنامه و ترتيبات اين مجلس و اسباب و لوازم تشكيل آن را موافق تصويب و امضاى منتخبين از اين تاريخ معين و مهياء خواهد نمود كه به صحهى ملوكانه رسيده و به عون اللّه تعالى مجلس شوراى ملى مرقوم كه نگهبان عدل است ، افتتاح و به اصلاحات لازمهى امور مملكت و اجراى قوانين شرع مقدس شروع نمايد و نيز مقرر مىداريم كه سواد دستخط مبارك را اعلان و منتشر نمايند تا قاطبهى اهالى از نيات حسنه ما كه تماما راجع به ترقى دولت و ملت ايران است كما ينبغى مطلع و مرقه الحال مشغول دعاگويى دوام اين دولت و اين مجلس بىزوال باشند . در قصر صاحبقرانيه ، به تاريخ چهاردهم 14 جمادى الثانيه 1324
--> ( 1 ) - نقل از « تاريخ مشروطه ايران » ، تأليف احمد كسروى ، بخش يكم ، صفحات 119 و 120 .