افراد وارد در جريان اين انقلاب داراى هدف مشترك و نيات و مقاصد يكسان نبودند و اگرچه مبارزه آرام و مسالمت‌آميز عوامل انقلاب با دستگاه سلطنت و حكومت مظفر الدين شاه ، ظاهرا در مسير واحد جريان داشت ، ولى در حقيقت هر دسته و طبقه و گروهى در پيروزى انقلاب ، نقش آينده‌ى مخصوص به خود را جستجو مىكرد . طبقه‌ى فئودال‌ها براى زندگى سراسر آزاد و خودسرانه ، ملاك براى فرار از پرداخت ماليات و تحكيم و نفوذ و سلطه‌ى خويش بر طبقه‌ى دهقان و طبقه‌ى روحانى براى به‌دست آوردن راه رخنه در امور سياسى كشور تلاش مىكردند . اين اختلاف ، دو هدف و منظور بين بازيگران دوره‌ى انقلاب آرام ، بلافاصله پس از استقرار رژيم مشروطه و تشكيل مجلس شوراى ملى آشكار گرديد و حتى در ميان گردانندگان و رهبران هر يك از طبقات زير نيز ، بر سر مسائل گوناگون اختلاف عقيده پديد آمد و روحانيونى به ميدان آمدند كه مشروطه مشروعه مىخواستند و به عبارت ديگر اين دسته از روحانيون كه مورد حمايت عناصر ضد انقلابى و دستگاه حكومت محمد على شاه و سياسى روسيه تزارى بودند ، جناح دست راستى يا ارتجاعى انقلاب را تشكيل دادند و به قول سيد احمد كسروى « جنبش مشروطه‌خواهى با پاكدلىها آغازيد ولى با ناپاك‌دلىها به پايان رسيد و دست‌هايى از درون و بيرون به ميان آمد و آن را به هم زد و ناانجام گذاشت » . همداستانى بعضى از افراد متنفذ و بستگان دربار و شاه با آزاديخواهان و كمك‌هاى مادى و معنوى آنان به پيشرفت انقلاب ، از مسائل قابل‌توجه جريان انقلاب مشروطه‌ى ايران است . سالار الدوله فرزند مظفر الدين شاه كه جوانى پرشور بود و طبعى سركش و فرمانروايى سراسر ولايات غرب ايران يعنى كردستان و لرستان را داشت ، با تلقين معاون خود حاجى نصر الملك شيرازى كه مردى آزاديخواه بود بر اثر ملاقات و گفتگو با ملك المتكلمين كه به كردستان رفته بود ، به طرفدارى از مشروطه‌خواهان برخاست و چون بر مناطق عشايرنشين غرب فرمانروايى داشت ، مىتوانست هنگام لزوم از استعداد انسانى آن منطقه براى كمك نظامى به آزاديخواهان استفاده كند ، همكارى او با نهضت مشروطه ارزش زيادى داشت ، اما هدف سالار الدوله در حقيقت استقرار حكومت پارلمانى نبود بلكه او مىخواست به فرض استقرار چنان رژيمى در ازاى همكارى و همداستانى با مشروطه‌خواهان به مقام سلطنت و يا لااقل به رياست وزرايى برگزيده شود و به همين جهت وقتى در پايان انقلاب بزرگ « 1 » دستگاه ضد انقلابى محمد على شاه درهم ريخت و احمد ميرزا به عنوان احمد شاه به سلطنت انتخاب گرديد ، سالار الدوله يعنى همان آزاديخواه پرشور به يك بار تغيير ماهيت داد و نيرويى را كه روزى مىبايست در راه تحقق آمال آزاديخواهان به كار ببرد ، در راه انهدام اساس مشروطه و كمك به

--> ( 1 ) - شرح جانبازى و فداكارى جوانان دلير آزاديخواه با نيروى ارتجاعى محمد على شاه ، زير عنوان انقلاب بزرگ در فصل آينده خواهد بود .