ژاپن به شكست دولت روسيه خاتمه نمىيافت ، اضمحلال ايران حتمى و غيرقابل‌انكار بود . هرگاه دولت استبدادى روسيه در جنگ با ژاپن فاتح مىشد ، ريشه‌ى كليه‌ى احزاب آزاديخواه روسيه از بيخ كنده مىشد و آن ستاره‌ى درخشان كه انقلاب بزرگ اكتبر ( گويا منظور نويسنده ، انقلاب اكتبر سال 1917 روسيه بوده است ) را برپا كرد ، براى هميشه نابود مىگشت . دكتر ملك‌زاده پس از ذكر مطالبى كه با اندك تصرف در عبارات نقل كرديم ، همان‌طور كه از عنوان كتاب برمىآيد ، شرح و كوشش‌ها و اقدامات مرحوم ملك المتكلمين و تفصيل فداكارى و جانبازى آن مرد آزاديخواه و روشن‌دل و شجاع را تشريح و در مقدمه‌ى كتاب خود درباره‌ى ملك المتكلمين چنين مىنويسد : « مرحوم ملك المتكلمين تجليات جمال محبوب را در آينه‌ى آزادى جلوه‌گر يافته و آزادى را بزرگ‌ترين موهبت الهى و كمال مطلوب مىدانست . پس او از دلدادگان و عشاق آزادى بود و خالق خود را در پيكر آزادى پرستش مىكرد و آزادى را مبدأ و مصدر زيبايى و نكويى مىدانست و عقيده‌مند بود همان‌طور كه بشر براى حيات جسم محتاج به استنشاق هواست ، زندگانى روح هم بدون آزادى مقدور نيست . او عقيده داشت كه كاخ عدالت جز در روى پايه‌ى آزادى استوار نگردد و درخت تمدن جز در سايه‌ى آزادى پرورش نكند . . . و چون آرزومند بود كه ايران از مواهب الهى بهره‌مند شود ، اين بود كه در آن سرزمين ظلمت و جهل و محيط بيدادگرى و فساد پرچم آزادى را برافراشت و به هدايت افكار و تنوير ارواح پرداخت و سى سال در طلب محبوب و وصول به مطلوب با تحمل مصائب گوناگون و فداكارى بسيار از پاى ننشست عاقبت چون پروانه گرد شمع آزادى سوخت و از سوختنش چراغ آزادى روشن شد » . آثار نويسندگان انگليسى در ميان نويسندگان خارجى پروفسور ادوارد براون انگليسى كه كتب متعدد درباره‌ى ايران تأليف كرده ، با عشق و علاقه‌ى فراوان انقلاب مشروطه‌ى ايران را در كتابى زير عنوان « انقلاب ايران « 1 » » مورد بحث و تجزيه و تحليل دقيق قرار داده و ضمن انتقاد از نويسندگان مغرض اروپايى كه مطالبى ناروا درباره‌ى نهضت مشروطه‌خواهى ايران نوشته‌اند و يا پاره‌اى از صفات ناپسند برخى از زمامداران ايرانى را با آب‌وتاب تمام بيان كرده و آن صفات را به

--> ( 1 ) - كتاب « انقلاب ايران » تأليف پروفسور ادوارد گرانويل براون ، ترجمه و نگارش احمد پژوه ، چاپ تهران ، 1329 خورشيدى .